George J. Pappas | Greek-American B-17 Co-Pilot & POW

Colourised photograph of George J. Pappas smiling beside a silver trainer numbered 61

Digital Museum DossierBomber Pilots & Co-pilots

Shot down over GermanyGenshagen · 6 August 1944 · B-17G 43-37533

Stalag Luft IIIThe diary of a Kriegie

16 missions511th Bombardment Squadron · 351st Bombardment Group

Second LieutenantGeorge J. Pappas

The emblem of the U.S. Army Air Forces: gold wings above a white star with a red disc, on a blue roundel

U.S. Army Air ForcesB-17 Flying Fortress1916–1978

Pilots & Crews · Bomber Pilots & Co-pilots

George J.Pappas

Second Lieutenant, U.S. Army Air ForcesB-17 Flying Fortress co-pilot · 511th Bombardment Squadron · 351st Bombardment Group · Eighth Air ForceΑνθυπολοχαγός (Ι), Αεροπορία Στρατού των ΗΠΑΣυγκυβερνήτης B-17 Flying Fortress · 511η Μοίρα · 351η Πτέρυγα Βομβαρδισμού · 8η Αεροπορική Δύναμη

The Fortress, the Diary, and the Long Way Home. George J. Pappas, the eldest son of Greek immigrants from Moutsounitsa in Phocis, was born in Caldwell, Texas, in 1916 and joined the Army a year before Pearl Harbor. In January 1944 he won his pilot’s wings, and in June he reached Polebrook as a B-17 co-pilot with the 511th Bombardment Squadron of the 351st Bombardment Group. On 6 August 1944, on his sixteenth sortie, flak set fire to the bomb bay of B-17G 43-37533 near Berlin; the bomber exploded and three of its nine men were killed. Pappas came to in the air and opened his parachute at about 9,000 feet. In Stalag Luft III he kept a diary for his wife Ella, “Pug”, full of Greek names, drawings and the meals he dreamed of. He was liberated at Moosburg on 29 April 1945.Το Flying Fortress, το ημερολόγιο και ο μακρύς δρόμος της επιστροφής. Ο George J. Pappas, πρωτότοκος γιος Ελλήνων μεταναστών από τη Μουτσούνιτσα της Φωκίδας, γεννήθηκε το 1916 στο Caldwell του Τέξας και κατατάχθηκε έναν χρόνο πριν από το Pearl Harbor. Τον Ιανουάριο του 1944 πήρε τα φτερά του πιλότου και τον Ιούνιο έφτασε στο Polebrook ως συγκυβερνήτης B-17 στην 511η Μοίρα της 351ης Πτέρυγας Βομβαρδισμού. Στις 6 Αυγούστου 1944, στη δέκατη έκτη έξοδό του, τα αντιαεροπορικά έβαλαν φωτιά στην αποθήκη βομβών του B-17G 43-37533 κοντά στο Βερολίνο· το βομβαρδιστικό εξερράγη και τρεις από τους εννέα άνδρες του σκοτώθηκαν. Ο Pappas συνήλθε στον αέρα και άνοιξε το αλεξίπτωτο στα 9.000 περίπου πόδια. Στο Stalag Luft III κράτησε ένα ημερολόγιο για τη γυναίκα του, την Ella, «Pug», γεμάτο ελληνικά ονόματα, σκίτσα και τα φαγητά που ονειρευόταν. Απελευθερώθηκε στο Moosburg στις 29 Απριλίου 1945.

Quick FactsΜε μια ματιά

BornΓέννηση: 19161916Caldwell, TexasCaldwell, Τέξας
HeritageΚαταγωγή: GreekΕλληνικήParents from Moutsounitsa, FokidaΓονείς από τη Μουτσούνιτσα Φωκίδας
WingsΦτερά: 7 January 19447 Ιανουαρίου 1944Columbus, MississippiColumbus, Mississippi
UnitΜονάδα: 511th Bombardment Sqn511η Μοίρα351st Bombardment Group, Polebrook351η Πτέρυγα, Polebrook
MissionsΑποστολές: 1616B-17G co-pilot, July–August 1944Συγκυβερνήτης B-17G, Ιούλ.–Αύγ. 1944
Shot downΚατάρριψη: 6 August 19446 Αυγούστου 1944B-17G 43-37533, Genshagen missionB-17G 43-37533, αποστολή Genshagen
PrisonerΑιχμάλωτος: Stalag Luft IIIStalag Luft IIILiberated at Moosburg, 29 April 1945Απελευθέρωση στο Moosburg, 29.4.1945
DiedΘάνατος: 19781978After a serious illnessΜετά από σοβαρή ασθένεια

George J. PappasGeorge J. PappasGeorge J. Pappas photo during his training, probably in a photo for his Class Yearbook. (Dean Pappas)Φωτογραφία του George J. Pappas κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του, πιθανότατα για την επετηρίδα της τάξης του. (Dean Pappas)

Part I · Texas to EnglandΜέρος Ι · Από το Τέξας στην Αγγλία

From Moutsounitsa to PolebrookΑπό τη Μουτσούνιτσα στο Polebrook

Service recordΥπηρεσιακή πορεία

BornΓέννηση1916, Caldwell,
Texas1916, Caldwell,
Τέξας
ParentsΓονείςJohn & Georgia Pappas,
Moutsounitsa, FokidaΙωάννης & Γεωργία Παππά,
Μουτσούνιτσα Φωκίδας
25.11.1940Active duty, cavalry,
Brownsville, TexasΕνεργός υπηρεσία, ιππικό,
Brownsville, Τέξας
Fort KnoxCommissionedΟνομάστηκε αξιωματικός
7.1.1944Pilot’s wings,
Columbus, MississippiΦτερά πιλότου,
Columbus, Mississippi
2.6.1944Arrives in England,
B-17 co-pilotΦτάνει στην Αγγλία,
συγκυβερνήτης B-17
Polebrook511th Bombardment Squadron,
351st Bombardment Group511η Μοίρα,
351η Πτέρυγα Βομβαρδισμού

At 22,000 feet over Germany, fire had broken out inside a B-17 Flying Fortress. First Lieutenant Wilson R. Strange asked his co-pilot, Second Lieutenant George J. Pappas, to look into the bomb bay and discover what was happening. Pappas rose from his seat and began changing from his oxygen mask to a portable bottle. Then came the signal to abandon the aircraft. What followed did not remain in his memory as a continuous sequence. Later, when he tried to set the experience down, he could remember finding himself in the air and opening his parachute at about 9,000 feet. Above him, the bomber in which he had flown into battle was breaking apart. It was 6 August 1944. Three men from that aircraft would never come home.¹

To understand how the son of Greek immigrants came to be falling through the sky near Berlin, the story must return almost three decades and thousands of miles, to Caldwell, Texas. George was born there in 1916, the first of four sons of John G. and Georgia Pappas. Their family history led back to Moutsounitsa in Phocis, Greece, and through Georgia’s relatives to Halkidiki and Thessaloniki. The move to America had given the family a new home without erasing the old one. In the recollections kept by his descendants, the two identities never compete: George grew up in Texas, but the Greek origins of his parents remained a defining part of his family’s story.²

The Pappas family eventually made its home in Houston, where John worked in the restaurant trade. George’s younger brothers were Nick, Victor and Thames. The house was one in which the opportunities of American life, family work and a consciousness of Greek ancestry belonged together. The younger sons would themselves enter military service during the war: Victor served in the Marine Corps and fought in the Pacific campaigns, while Thames worked as a Marine aviation radioman. George had not yet chosen the sky when he began his own military career, but the determination to serve was already part of his life.³

The person to whom he would later address his most personal record of the war was Ella, affectionately called “Pug.” She too came from a Greek immigrant family in Houston; her father ran a confectionery business. George attended Texas A&M and the University of Houston before he chose the Army. The couple’s closeness appears again and again in the papers that survived him, but it is the notebook he kept in captivity that speaks most plainly. Whenever the war carried him farther from Houston, Ella remained the person for whom he was saving his memories.⁴

George entered active service on 25 November 1940, nearly a year before Pearl Harbor. The first stage was not glamorous: cavalry duty at Brownsville, Texas, followed by the period of military advancement associated in the family account with Fort Knox, Kentucky. His eventual path into the Army Air Forces took him through the demanding sequence of flying instruction that produced pilots for the expanding American air arm. On 7 January 1944, at Columbus, Mississippi, he received his pilot’s wings and his commission as a second lieutenant. In one surviving family photograph Ella pins the silver wings to his uniform. For both of them, it marked the end of one long preparation and the beginning of a separation whose true length neither could yet know.⁵

George Pappas, smiling, in a leather flying jacket and parachute harness in front of the nose of a trainer numbered 61 — **Flight trainingΠτητική εκπαίδευση**George smiles for the camera after a successful training flight with a Beechcraft AT-10 Wichita, a twin-engine trainer used for pilots destined to fly multi-engine bombers or transports. (Dean Pappas)Ο George χαμογελάει στην κάμερα μετά από μια επιτυχημένη εκπαιδευτική πτήση με ένα Beechcraft AT-10 Wichita, ένα δικινητήριο εκπαιδευτικό αεροσκάφος για πιλότους που προορίζονταν να πετάξουν πολυκινητήρια βομβαρδιστικά ή μεταφορικά αεροσκάφη. (Dean Pappas)

Ella Pappas, smiling, pins the silver wings on George, who wears an officer’s cap and tunic — **Silver wingsΤα ασημένια φτερά**Ella Pappas, the wife of George Pappas, also of Greek heritage, presents the Silver Wings to her husband after completing his flight training and being promoted to 2nd Lieutenant. (Dean Pappas)Η Ella Pappas, σύζυγος του George Pappas, επίσης ελληνικής καταγωγής, του καρφιτσώνει τα ασημένια φτερά μετά την ολοκλήρωση της πτητικής του εκπαίδευσης και την προαγωγή του σε Ανθυπολοχαγό. (Dean Pappas)

He reached England on 2 June 1944. As the Allied armies prepared to cross the Channel, Pappas joined the 511th Bombardment Squadron of the 351st Bombardment Group (Heavy) at Polebrook, Northamptonshire, part of the United States Eighth Air Force. Although fully qualified as a pilot, his position in a combat crew was the right-hand seat of a four-engined Boeing B-17. The co-pilot was not simply a passenger beside the commander. In formation flight, on long journeys into enemy airspace and under attack, a second trained pilot was essential to keeping the Fortress flying. The position placed Pappas at the center of every phase of a mission — and, in the end, at the very center of the crisis that destroyed his aircraft.⁶

B-17 Pilot Training Manual · 1943 · on the co-pilotΕγχειρίδιο εκπαίδευσης πιλότων B-17 · 1943 · για τον συγκυβερνήτη

“Always remember that the copilot is a fully trained, rated pilot just like yourself. He is subordinate to you only by virtue of your position as the airplane commander. The B-17 is a lot of airplane; more airplane than any one pilot can handle alone over a long period of time. Therefore, you have been provided with a second pilot who will share the duties of flight operation. Treat your copilot as a brother pilot. Remember that the more proficient he is as a pilot, the more efficiently he will be able to perform the duties of the vital post he holds as your second in command.”

«Πάντα να θυμάστε ότι ο συγκυβερνήτης είναι ένας πλήρως εκπαιδευμένος και πιστοποιημένος πιλότος, όπως ακριβώς εσείς. Είναι υφιστάμενός σας μόνο λόγω της θέσης σας ως κυβερνήτη του αεροπλάνου. Το B-17 είναι πολύ αεροπλάνο· περισσότερο αεροπλάνο από όσο μπορεί να χειριστεί ένας πιλότος μόνος του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γι’ αυτό σας έχει δοθεί ένας δεύτερος πιλότος, ο οποίος θα μοιράζεται τα καθήκοντα της πτήσης. Αντιμετωπίστε τον συγκυβερνήτη σας ως αδελφό πιλότο. Να θυμάστε ότι όσο πιο ικανός είναι ως πιλότος, τόσο πιο αποτελεσματικά θα εκτελεί τα καθήκοντα της ζωτικής θέσης που κατέχει ως δεύτερος στη διοίκηση.»

Being a co-pilot was a crucial task for the Flying Fortress operation.Ο ρόλος του συγκυβερνήτη ήταν κρίσιμος για τη λειτουργία του Flying Fortress.

From Texas to PolebrookΑπό το Τέξας στο Polebrook

1916Caldwell, TexasCaldwell, Τέξας
HoustonTexas A&M, Univ. of HoustonTexas A&M, Παν. Houston
1940Cavalry, BrownsvilleΙππικό, Brownsville
Fort KnoxCommissionedΑξιωματικός
1944Wings, Columbus MSΦτερά, Columbus MS
2.6.1944EnglandΑγγλία
Polebrook511th BS, 351st BG511η Μοίρα, 351η Πτέρυγα
6.8.1944Shot down over GermanyΚατάρριψη πάνω από τη Γερμανία

Service recordΥπηρεσιακή πορεία

BornΓέννηση1916, Caldwell,
Texas1916, Caldwell,
Τέξας
ParentsΓονείςJohn & Georgia Pappas,
Moutsounitsa, FokidaΙωάννης & Γεωργία Παππά,
Μουτσούνιτσα Φωκίδας
25.11.1940Active duty, cavalry,
Brownsville, TexasΕνεργός υπηρεσία, ιππικό,
Brownsville, Τέξας
Fort KnoxCommissionedΟνομάστηκε αξιωματικός
7.1.1944Pilot’s wings,
Columbus, MississippiΦτερά πιλότου,
Columbus, Mississippi
2.6.1944Arrives in England,
B-17 co-pilotΦτάνει στην Αγγλία,
συγκυβερνήτης B-17
Polebrook511th Bombardment Squadron,
351st Bombardment Group511η Μοίρα,
351η Πτέρυγα Βομβαρδισμού

Στα 22.000 πόδια, πάνω από τη Γερμανία, η φωτιά είχε ήδη εκδηλωθεί στο εσωτερικό ενός B-17 Flying Fortress. Ο Υπολοχαγός Wilson R. Strange ζήτησε από τον συγκυβερνήτη του, Ανθυπολοχαγό George J. Pappas, να ελέγξει τι συνέβαινε στον χώρο των βομβών. Ο George σηκώθηκε από τη θέση του και άρχισε να προσαρμόζει μια φορητή φιάλη οξυγόνου. Τότε ήχησε το σήμα εγκατάλειψης. Όσα ακολούθησαν δεν διατηρήθηκαν στη μνήμη του ως μία συνεχής αλληλουχία. Όταν προσπάθησε αργότερα να περιγράψει την εμπειρία του, θυμόταν ότι βρισκόταν ήδη στον αέρα και άνοιξε το αλεξίπτωτό του στα περίπου 9.000 πόδια. Ψηλότερα, το βομβαρδιστικό με το οποίο είχε μπει στη μάχη διαλυόταν. Ήταν 6 Αυγούστου 1944. Τρεις από τους συντρόφους του δεν θα γύριζαν ποτέ στην πατρίδα.¹

Για να κατανοήσουμε πώς ο γιος δύο Ελλήνων μεταναστών βρέθηκε να πέφτει από τον ουρανό κοντά στο Βερολίνο, πρέπει να επιστρέψουμε σχεδόν τρεις δεκαετίες πίσω, στο Caldwell του Τέξας. Εκεί γεννήθηκε ο George το 1916, ο μεγαλύτερος από τους τέσσερις γιους του Ιωάννη (John G.) και της Γεωργίας Παππά. Η οικογενειακή ιστορία οδηγούσε στη Μουτσούνιτσα της Φωκίδας και, από την πλευρά συγγενών της Γεωργίας, στη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη. Η μετανάστευση πρόσφερε στην οικογένεια μια νέα πατρίδα, χωρίς να σβήσει την προηγούμενη. Στις μνήμες που διατήρησαν οι απόγονοί του, οι δύο ταυτότητες δεν συγκρούονται: ο George μεγάλωσε ως Αμερικανός του Τέξας, αλλά η ελληνική καταγωγή των γονιών του παρέμεινε αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας του.²

Η οικογένεια εγκαταστάθηκε τελικά στο Houston, όπου ο John δραστηριοποιήθηκε στον χώρο της εστίασης. Τα τρία μικρότερα αγόρια ονομάζονταν Nick, Victor και Thames. Ήταν ένα σπίτι όπου η εργασία, οι ευκαιρίες της αμερικανικής κοινωνίας και η μνήμη της ελληνικής καταγωγής συνυπήρχαν. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, δύο από τα μικρότερα αδέλφια ακολούθησαν επίσης τη στρατιωτική οδό. Ο Victor υπηρέτησε στους Πεζοναύτες και συμμετείχε στις εκστρατείες του Ειρηνικού, ενώ ο Thames υπηρέτησε ως ασυρματιστής στην Αεροπορία των Πεζοναυτών. Ο George δεν είχε ακόμη στραφεί στην αεροπορία όταν ξεκίνησε την υπηρεσία του, αλλά η επιλογή να φορέσει τη στολή είχε ήδη καθορίσει το μέλλον του.³

Το πρόσωπο στο οποίο θα αφιέρωνε αργότερα το πιο προσωπικό τεκμήριο του πολέμου ήταν η Ella, η αγαπημένη του «Pug». Και η δική της οικογένεια είχε ελληνικές μεταναστευτικές ρίζες· ο πατέρας της διατηρούσε επιχείρηση ζαχαροπλαστικής στο Houston. Ο George φοίτησε στο Texas A&M και στο Πανεπιστήμιο του Houston προτού αποφασίσει να καταταγεί στον Στρατό. Η σχέση τους επανέρχεται αδιάκοπα στα χαρτιά που σώθηκαν, όμως είναι κυρίως το τετράδιο που κράτησε αιχμάλωτος εκείνο που μιλά με τον πιο απλό τρόπο για την Ella. Όσο ο πόλεμος τον απομάκρυνε από το Houston, εκείνη ήταν ο άνθρωπος για τον οποίο κρατούσε ζωντανές τις αναμνήσεις του.⁴

Στις 25 Νοεμβρίου 1940, σχεδόν έναν χρόνο πριν από το Pearl Harbor, ο George ανέλαβε ενεργό υπηρεσία στον Αμερικανικό Στρατό. Η αρχή δεν είχε καμία σχέση με τα τετρακινητήρια βομβαρδιστικά: υπηρέτησε στο ιππικό, στο Brownsville του Τέξας, και στη συνέχεια πέρασε από το Fort Knox του Kentucky. Η μετέπειτα μετάβασή του στην Αεροπορία Στρατού τον έφερε στις σχολές πτητικής εκπαίδευσης που προετοίμαζαν χιλιάδες νέους χειριστές. Στις 7 Ιανουαρίου 1944 ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του στο Columbus του Mississippi, έλαβε τα πτυχία και τα ασημένια φτερά του και ονομάστηκε Ανθυπολοχαγός. Σε μια οικογενειακή φωτογραφία, η Ella καρφιτσώνει η ίδια τα φτερά στη στολή του. Ήταν το τέλος μιας μεγάλης προετοιμασίας και η αρχή ενός χωρισμού του οποίου τη διάρκεια δεν μπορούσαν ακόμη να γνωρίζουν.⁵

Στις 2 Ιουνίου 1944 έφθασε στην Αγγλία. Λίγες ημέρες πριν από τη συμμαχική απόβαση στη Νορμανδία, ο Pappas τοποθετήθηκε στην 511η Μοίρα Βομβαρδισμού της 351ης Πτέρυγας Βομβαρδισμού (Βαρέων), στο Polebrook του Northamptonshire, υπαγόμενη στην 8η Αεροπορική Δύναμη των ΗΠΑ. Παρότι ήταν πλήρως εκπαιδευμένος χειριστής, η θέση του σε ένα πλήρωμα μάχης ήταν στο δεξί κάθισμα του τετρακινητήριου Boeing B-17. Ο συγκυβερνήτης δεν ήταν απλώς επιβάτης δίπλα στον κυβερνήτη. Στις πολύωρες πτήσεις, στους κλειστούς σχηματισμούς και κάτω από τα πυρά του εχθρού, ο δεύτερος πιλότος είχε ουσιαστική ευθύνη για τη λειτουργία του αεροσκάφους. Ήταν μια θέση που τον έφερνε στην καρδιά κάθε αποστολής — και, τελικά, στην καρδιά της κρίσης που θα κατέστρεφε το αεροπλάνο του.⁶

B-17 Pilot Training Manual · 1943 · on the co-pilotΕγχειρίδιο εκπαίδευσης πιλότων B-17 · 1943 · για τον συγκυβερνήτη

Being a co-pilot was a crucial task for the Flying Fortress operation.Ο ρόλος του συγκυβερνήτη ήταν κρίσιμος για τη λειτουργία του Flying Fortress.

From Texas to PolebrookΑπό το Τέξας στο Polebrook

1916Caldwell, TexasCaldwell, Τέξας
HoustonTexas A&M, Univ. of HoustonTexas A&M, Παν. Houston
1940Cavalry, BrownsvilleΙππικό, Brownsville
Fort KnoxCommissionedΑξιωματικός
1944Wings, Columbus MSΦτερά, Columbus MS
2.6.1944EnglandΑγγλία
Polebrook511th BS, 351st BG511η Μοίρα, 351η Πτέρυγα
6.8.1944Shot down over GermanyΚατάρριψη πάνω από τη Γερμανία

Part II · Polebrook, July–August 1944Μέρος ΙΙ · Polebrook, Ιούλ.–Αύγ. 1944

Sixteen sortiesΔεκαέξι έξοδοι

His personal mission register begins on 7 July. That day it places him aboard B-17G 42-97492, coded DS-B and known as “Slow Ball,” for an attack on the aircraft industry at Leipzig. On 8 July he was recorded in 43-37524, DS-D “Queen of the Ball,” on a mission directed toward Abbeville. The next day he returned in the same aircraft for an operation against a V-weapon installation in France; cloud prevented the planned bombing. Already the rhythm of service was becoming apparent. A crew might take off for a distant target, return without dropping its bombs, and be sent out again in another Fortress almost immediately.⁷

A B-17 seen from another bomber, its bombs falling from the bomb bay over a hazy landscape — **Over GermanyΠάνω από τη Γερμανία**A dramatic photograph of a B-17 of the 511th Squadron, 351st Bombardment Group, releasing its bombs over Dresden, while in the background another bomber has been hit and is going down. Few photographs capture so clearly the dangers faced by the bomber crews of the Eighth Air Force, especially over Germany. (USAF)Μία δραματική φωτογραφία ενός B-17 της 511ης Μοίρας της 351ης Πτέρυγας κατά τη στιγμή της ρίψης των βομβών του στη Δρέσδη, ενώ στο βάθος ένα βομβαρδιστικό έχει χτυπηθεί και πέφτει προς το έδαφος. Πρόκειται για μία φωτογραφία που αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τους κινδύνους που αντιμετώπιζαν τα πληρώματα βομβαρδιστικών της 8ης Αεροπορικής Δύναμης, ειδικά πάνω από τη Γερμανία. (USAF)

In the following week the destinations changed faster than the men could become accustomed to them. On 11 July the register has him flying 42-31748, DS-V, toward Berlin. A day later came Munich in 44-6139, DS-K “Katy Will.” On 13 July he was entered in 42-97318, DS-S “Dinah Might,” for the BMW engine works; on 16 July the aircraft was 42-31238, DS-A “Devils Ball,” on a mission to Stuttgart. Each line in the register represents far more than a place name — departure from Polebrook, the discipline of formation flying, the approach to a defended target, and the uncertain return across occupied Europe. The tempo of the operations left only brief intervals between those journeys.⁸

Each line in the register represents far more than a place name.

On 21 July, the eighth sortie in his record took him toward Schweinfurt, the city whose ball-bearing works had become a recurrent target of the American bombing offensive. That day the recorded aircraft was B-17G 42-107046, DS-Z “Screw Ball.” The name would appear once more in his register. Weeks later that same B-17 would be lost on 6 August, on the day that Pappas himself was shot down while flying a different Fortress. Such coincidences are a reminder that the loss of a bomber did not necessarily mean the loss of a single, unchanging crew: aircraft and personnel rotated through the squadron’s operations.⁹

The next missions were part of the struggle on the ground in Normandy. The entry for 24 July again names “Dinah Might,” 42-97318, DS-S, and places Pappas on an operation connected with the German lines near Saint-Lô. The 351st’s original formation diagram independently shows Strange commanding that aircraft on the same date. Cloud prevented an effective attack by the relevant element of the formation, and it returned without dropping its intended load. Yet the journey was not uneventful. The aircraft returned with damage attributed to anti-aircraft fire, including damage affecting oxygen and other systems.¹⁰

On 25 July the personal register places him in “Dinah Might” again, still operating in support of the fighting around Saint-Lô. The strategic bombers of the Eighth Air Force were being called upon to influence a land campaign in which Allied troops were fighting at close quarters with the defenders. Three days later the nature of the targets had changed again: Merseburg and its synthetic-oil industry lay ahead on 28 July. The original 351st chart once more records Strange in 42-97318, DS-S, in the formation that reached the target. From the Normandy front to the German fuel industry, the same men and sometimes the same aircraft were drawn into very different parts of the air offensive.¹¹

The twelfth entry, 31 July, returns to Munich, now to the BMW works at Allach. The family register identifies a B-17 coded DS-L and numbered 42-37515. The operational report describes heavy cloud that prevented a direct view of the target, and the record includes a technical remark attributed to Lieutenant Strange concerning an aircraft marked “515-L.” What matters in the course of Pappas’s story is that, by the end of July, the mission register had accumulated twelve sorties in fewer than four weeks.¹²

Three more departures followed. On 1 August the register places him back in “Screw Ball,” 42-107046, DS-Z, for Châteaudun in France. On 3 August he is listed in 42-107216, DS-Y “Thunder Ball,” for the marshalling yards at Saarbrücken. His fifteenth entry, dated 5 August, returns him to “Queen of the Ball,” 43-37524, DS-D, for Nienburg, where fuel-storage facilities were the target. Nienburg is sometimes confused in retrospective accounts with the Daimler-Benz motor works at Genshagen. The latter belonged to the following day, not to 5 August. Within a month of his first credited sortie, Pappas was about to make a sixteenth.¹³

Ο προσωπικός κατάλογος των πολεμικών του εξόδων αρχίζει στις 7 Ιουλίου. Τότε τον τοποθετεί στο B-17G 42-97492, με κωδικό DS-B και όνομα «Slow Ball», σε επιχείρηση εναντίον της αεροπορικής βιομηχανίας της Λειψίας. Στις 8 Ιουλίου καταγράφεται στο 43-37524, DS-D «Queen of the Ball», με κατεύθυνση το Abbeville. Την επομένη εμφανίζεται ξανά στο ίδιο αεροσκάφος για αποστολή εναντίον εγκατάστασης όπλων V στη Γαλλία, η οποία δεν βομβαρδίστηκε εξαιτίας της νέφωσης. Ήδη σχηματιζόταν ο ρυθμός της πολεμικής υπηρεσίας: ένα πλήρωμα μπορούσε να απογειωθεί για μακρινό στόχο, να επιστρέψει με τις βόμβες του και να ξαναφύγει σχεδόν αμέσως.⁷

Τις επόμενες ημέρες οι προορισμοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον. Στις 11 Ιουλίου ο κατάλογος τον καταγράφει στο 42-31748, DS-V, με στόχο το Βερολίνο. Ακολούθησε το Μόναχο στις 12 Ιουλίου, με το 44-6139, DS-K «Katy Will». Στις 13 Ιουλίου αναφέρεται στο 42-97318, DS-S «Dinah Might», σε επιχείρηση κατά της βιομηχανίας κινητήρων BMW, και στις 16 Ιουλίου στο 42-31238, DS-A «Devils Ball», για τη Στουτγάρδη. Κάθε γραμμή αυτού του καταλόγου έκρυβε πολύ περισσότερα από ένα τοπωνύμιο: απογείωση από το Polebrook, πολύωρη πτήση σε σχηματισμό, προσέγγιση ενός καλά προστατευμένου στόχου και αβέβαιη επιστροφή. Ο ρυθμός των επιχειρήσεων άφηνε ελάχιστο χρόνο ανάμεσα στις διαδρομές πάνω από την κατεχόμενη Ευρώπη.⁸

Κάθε γραμμή αυτού του καταλόγου έκρυβε πολύ περισσότερα από ένα τοπωνύμιο.

Στις 21 Ιουλίου, η όγδοη έξοδος του καταλόγου τον οδηγούσε προς το Schweinfurt, την πόλη όπου τα εργοστάσια ρουλεμάν είχαν γίνει επανειλημμένα στόχος της αμερικανικής αεροπορίας. Το αεροσκάφος καταγράφεται ως B-17G 42-107046, DS-Z «Screw Ball». Το όνομα θα εμφανιζόταν και πάλι στο προσωπικό του μητρώο πτήσεων. Λίγες εβδομάδες αργότερα, το ίδιο B-17 θα χανόταν στις 6 Αυγούστου, την ημέρα που και ο Pappas καταρρίφθηκε, αλλά μέσα σε διαφορετικό Fortress. Η σύμπτωση θυμίζει ότι οι απώλειες των βομβαρδιστικών δεν αντιστοιχούσαν αναγκαστικά σε μόνιμα, αμετάβλητα πληρώματα: αεροσκάφη και άνδρες εναλλάσσονταν ανάλογα με τις ανάγκες της Μοίρας.⁹

Οι επόμενες αποστολές συνδέθηκαν με τη μάχη στην ξηρά, στη Νορμανδία. Στις 24 Ιουλίου ο κατάλογος αναφέρει ξανά το «Dinah Might», 42-97318, DS-S, σε επιχείρηση κατά των γερμανικών γραμμών κοντά στο Saint-Lô. Το αυθεντικό διάγραμμα σχηματισμού της 351ης Πτέρυγας τοποθετεί ανεξάρτητα τον Strange ως κυβερνήτη του συγκεκριμένου αεροσκάφους την ίδια ημέρα. Η νέφωση εμπόδισε τον αποτελεσματικό βομβαρδισμό από το αντίστοιχο τμήμα του σχηματισμού, το οποίο επέστρεψε με το φορτίο του. Η αποστολή, όμως, δεν ήταν ακίνδυνη: το βομβαρδιστικό επέστρεψε με ζημιές από αντιαεροπορικά, μεταξύ άλλων στο σύστημα οξυγόνου.¹⁰

Στις 25 Ιουλίου καταγράφεται άλλη μία έξοδος με το «Dinah Might», σε υποστήριξη των μαχών γύρω από το Saint-Lô. Η 8η Αεροπορική Δύναμη, γνωστή κυρίως για τον στρατηγικό βομβαρδισμό, αναλάμβανε πλέον και επιχειρήσεις με άμεση σύνδεση προς τις συμμαχικές χερσαίες δυνάμεις. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 28 Ιουλίου, το σκηνικό άλλαξε ξανά: στόχος ήταν το Merseburg και η γερμανική βιομηχανία συνθετικών καυσίμων. Στο πρωτότυπο διάγραμμα της 351ης εμφανίζεται και πάλι ο Strange με το 42-97318, DS-S, στον σχηματισμό που έφθασε στον στόχο. Από τη Νορμανδία μέχρι τις εγκαταστάσεις καυσίμων στο εσωτερικό της Γερμανίας, οι ίδιοι αεροπόροι και συχνά τα ίδια αεροσκάφη συμμετείχαν σε διαφορετικές πλευρές του εναέριου πολέμου.¹¹

Η δωδέκατη εγγραφή, στις 31 Ιουλίου, τους φέρνει ξανά στο Μόναχο, αυτή τη φορά στις εγκαταστάσεις BMW στο Allach. Ο οικογενειακός κατάλογος αναφέρει B-17 με κωδικό DS-L και αριθμό 42-37515. Η επιχειρησιακή αναφορά περιγράφει ισχυρή νέφωση, που δεν επέτρεπε άμεση θέαση του στόχου, ενώ διασώζει τεχνική παρατήρηση του Υπολοχαγού Strange για αεροσκάφος με τον κωδικό «515-L». Για τον Pappas, ο προσωπικός του κατάλογος είχε φθάσει στις δώδεκα εξόδους πριν ακόμη τελειώσει ο Ιούλιος.¹²

Ακολούθησαν τρεις ακόμη απογειώσεις. Την 1η Αυγούστου ο κατάλογος τον τοποθετεί ξανά στο «Screw Ball», 42-107046, DS-Z, για το Châteaudun της Γαλλίας. Στις 3 Αυγούστου αναφέρεται στο 42-107216, DS-Y «Thunder Ball», με κατεύθυνση τους σταθμούς διαλογής του Saarbrücken. Η δέκατη πέμπτη εγγραφή, στις 5 Αυγούστου, τον επαναφέρει στο «Queen of the Ball», 43-37524, DS-D, για το Nienburg, όπου ο στόχος αφορούσε εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμων. Η αποστολή αυτή έχει κατά καιρούς συγχυστεί με τον βομβαρδισμό του εργοστασίου Daimler-Benz στο Genshagen. Εκείνος ο στόχος ανήκει στην επόμενη ημέρα, όχι στις 5 Αυγούστου. Μέσα σε έναν μόλις μήνα από την πρώτη του καταγεγραμμένη έξοδο, ο George πλησίαζε στη δέκατη έκτη.¹³

Operational record · 511th Bombardment SquadronΕπιχειρησιακό αρχείο · 511η Μοίρα

Combat missionsΠολεμικές αποστολές

Sixteen missions over Germany and France between 7 July and 6 August 1944, flown in ten different B-17Gs of the 511th Bombardment Squadron. The sixteenth was his last.Δεκαέξι αποστολές πάνω από τη Γερμανία και τη Γαλλία, από τις 7 Ιουλίου έως τις 6 Αυγούστου 1944, με δέκα διαφορετικά B-17G της 511ης Μοίρας. Η δέκατη έκτη ήταν η τελευταία του.

MissionsΑποστολές: 16as co-pilotως συγκυβερνήτης
AircraftΑεροσκάφη: 10B-17G
Group missionsΑποστολές Πτέρυγας: #165 – #185
TheaterΘέατρο: Eighth Air Force · Europe8η Αεροπορική Δύναμη · Ευρώπη

Missions by monthΑποστολές ανά μήνα

From the 16 missions in the ledger below.Από τις 16 αποστολές του πίνακα.

Jul 44Ιούλ. 44Aug 44Αύγ. 44

B-17s flown, by codeB-17 ανά κωδικό

Missions per aircraft of the 511th; DS-G, the bomber of 6 August, highlighted.Αποστολές ανά αεροσκάφος της 511ης· τονίζεται το DS-G της 6ης Αυγούστου.

DS-S4

DS-D3

DS-Z2

DS-B1

DS-V1

DS-K1

DS-A1

DS-L1

DS-Y1

DS-G1

Mission ledgerΠίνακας αποστολών

SearchΑναζήτηση

No.Α/Α	DateΗμερομηνία	Group missionΑποστολή Πτέρυγας	SerialΑριθμός	Code & nameΚωδικός & όνομα	AreaΠεριοχή	TargetΣτόχος
1	07.07.1944	165	42-97492	DS-B‘Slow Ball’	Leipzig, GermanyLeipzig, Γερμανία	Aircraft plantΕργοστάσιο αεροσκαφών
2	08.07.1944	166	43-37524	DS-D‘Queen of the Ball’	Abbeville, FranceAbbeville, Γαλλία	Airfield · secondary targetΑεροδρόμιο · δευτερεύων στόχος
3	09.07.1944	167	43-37524	DS-D‘Queen of the Ball’	FranceΓαλλία	V-2 installation · cloudy, not bombedΕγκατάσταση V-2 · νέφωση, δεν βομβαρδίστηκε
4	11.07.1944	168	42-31748	DS-V	Berlin, GermanyBerlin, Γερμανία
5	12.07.1944	169	44-6139	DS-K‘Katy Will’	Munich, GermanyMunich, Γερμανία	Industrial areaΒιομηχανική περιοχή
6	13.07.1944	170	42-97318	DS-S‘Dinah Might’	Munich, GermanyMunich, Γερμανία	BMW aircraft engine factoryΕργοστάσιο κινητήρων BMW
7	16.07.1944	171	42-31238	DS-A‘Devils Ball’	Stuttgart, GermanyStuttgart, Γερμανία	Industrial areaΒιομηχανική περιοχή
8	21.07.1944	175	42-107046	DS-Z‘Screw Ball’	Schweinfurt, GermanySchweinfurt, Γερμανία	V.K.F. ball bearing plantΕργοστάσιο ρουλεμάν V.K.F.
9	24.07.1944	176	42-97318	DS-S‘Dinah Might’	West of St. Lo, FranceΔυτικά του St. Lo, Γαλλία	German front linesΓερμανικές γραμμές
10	25.07.1944	177	42-97318	DS-S‘Dinah Might’	St. Lo, FranceSt. Lo, Γαλλία	German front linesΓερμανικές γραμμές
11	28.07.1944	178	42-97318	DS-S‘Dinah Might’	Merseburg, GermanyMerseburg, Γερμανία	Synthetic oil plantsΕργοστάσια συνθετικών καυσίμων
12	31.07.1944	180	42-37515	DS-L	Munich (Allach), GermanyΜόναχο (Allach), Γερμανία	BMW aircraft engine factoryΕργοστάσιο κινητήρων BMW
13	01.08.1944	181	42-107046	DS-Z‘Screw Ball’	Chateaudun, FranceChateaudun, Γαλλία	AirfieldΑεροδρόμιο
14	03.08.1944	182	42-107216	DS-Y‘Thunder Ball’	Saarbrucken, GermanySaarbrucken, Γερμανία	Railroad marshalling yardsΣιδηροδρομικοί σταθμοί διαλογής
15	05.08.1944	184	43-37524	DS-D‘Queen of the Ball’	Nienburg, GermanyNienburg, Γερμανία	Fuel storageΑποθήκες καυσίμων
16	06.08.1944	185	43-37533	DS-G	Genshagen, GermanyGenshagen, Γερμανία	Daimler-Benz motor worksΕργοστάσια κινητήρων Daimler-Benz

Showing 1 to 10 of 16 entries. Red marks 6 August 1944, the day he was shot down.Εμφανίζονται 1 έως 10 από 16. Με κόκκινο η 6η Αυγούστου 1944, η ημέρα της κατάρριψης.

Aircraft profile · Boeing B-17G Flying FortressΠροφίλ αεροσκάφους · Boeing B-17G Flying Fortress

B-17G · 43-37533

The bomber in which Wilson Strange and George Pappas were shot down on 6 August 1944, in the natural-metal finish and markings of the 511th Bombardment Squadron, 351st Bombardment Group.Το βομβαρδιστικό με το οποίο καταρρίφθηκαν ο Wilson Strange και ο George Pappas στις 6 Αυγούστου 1944, στο γυμνό μέταλλο και με τα διακριτικά της 511ης Μοίρας της 351ης Πτέρυγας.

TypeΤύπος: B-17G-65-BO
SerialΑριθμός: 43-37533
CodeΚωδικός: DS-G
UnitΜονάδα: 511th BS · 351st BG511η Μοίρα · 351η Πτέρυγα

The Fortress and the 5000thΤο Fortress και το 5.000ό

The B-17G-65-BO Fortress 43-37533 was delivered to Cheyenne Army Airfield, a completion and modification center for B-17s, on April 26, 1944, and force landed in Wyoming on May 1, 1944. After the needed repairs it was flown to USAAF Training Base in Lowry on May 10, 1944, and back to Cheyenne on June 16, 1944, before being transferred to Kearney Army Airfield on June 27, 1944. On July 7, 1944, it flew to Dow Field in Maine and prepared for a transatlantic flight to Britain, in order to be assigned to an 8th Air Force Group. On July 17, 1944, it was assigned to the 511th BS, 351st BG based in Polebrook, and received the DS-G identification letters.

It was shot down over Brandenburg on August 6, 1944, with Wilson Strange at the controls and George Pappas as his Co-pilot. Direct flak hit set fire to the bomb bay, and the bomber exploded soon after and crashed in Treuenbrietzen, SW of Berlin. The pilot, the navigator, Frank Booth, and the gunner Ed Prokop were Killed in Action. George along with bombardier Otis Smith, the flight engineer/top turret gunner Ken Barlow, the radio operator Ross Morell, the ball turret gunner Lionel Zeigler and the tail gunner Don Killoran parachuted to safety and quickly were taken POWs (Missing Air Crew Report 7587).

There is also another interesting story about 43-37533. The Boeing B-17G-70-BO Fortress 43-37716 was the 5000th Boeing-built Fortress built in Seattle since Pearl Harbor. Christened by Mrs. Gertride Aldrich, a Boeing worker who had lost her son in a B-17 on March 13 of that year, she broke a bottle of champagne against the chin turret. The plane was autographed by workers from the Boeing plant. By the end of the war it had completed 78 missions plus 2 food missions and two POW trips, but when it returned it was cut up for scrap before it could be used as a memorial. However, according to Dave Osborne’s lists, there is a strong possibility that the actual 5000th Fortress was the fateful 43-37533 flown by Pappas the day he was shot down.

Το B-17G-65-BO Fortress 43-37533 παραδόθηκε στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Cheyenne, ένα κέντρο ολοκλήρωσης και τροποποίησης των B-17, στις 26 Απριλίου 1944, και έκανε αναγκαστική προσγείωση στο Wyoming την 1η Μαΐου 1944. Μετά τις απαραίτητες επισκευές πέταξε στην εκπαιδευτική βάση της USAAF στο Lowry στις 10 Μαΐου 1944 και πίσω στο Cheyenne στις 16 Ιουνίου 1944, πριν μεταφερθεί στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Kearney στις 27 Ιουνίου 1944. Στις 7 Ιουλίου 1944 πέταξε στο Dow Field στο Maine και προετοιμάστηκε για υπερατλαντική πτήση προς τη Βρετανία, προκειμένου να τοποθετηθεί σε μια Πτέρυγα της 8ης Αεροπορικής Δύναμης. Στις 17 Ιουλίου 1944 τοποθετήθηκε στην 511η Μοίρα της 351ης Πτέρυγας Βομβαρδισμού με έδρα το Polebrook και έλαβε τα αναγνωριστικά γράμματα DS-G.

Καταρρίφθηκε πάνω από το Βρανδεμβούργο στις 6 Αυγούστου 1944, με τον Wilson Strange στα χειριστήρια και τον George Pappas ως συγκυβερνήτη του. Ένα άμεσο πλήγμα από αντιαεροπορικά πυρπόλησε την αποθήκη βομβών και το βομβαρδιστικό εξερράγη αμέσως μετά και συνετρίβη στο Treuenbrietzen, ΝΔ του Βερολίνου. Ο πιλότος, ο πλοηγός Frank Booth και ο πολυβολητής Ed Prokop σκοτώθηκαν. Ο George, μαζί με τον βομβαρδιστή Otis Smith, τον ιπτάμενο μηχανικό/πολυβολητή του ραχιαίου πυργίσκου Ken Barlow, τον ασυρματιστή Ross Morell, τον πολυβολητή του σφαιρικού πυργίσκου Lionel Zeigler και τον ουραίο πολυβολητή Don Killoran, έπεσαν με αλεξίπτωτο και γρήγορα πιάστηκαν αιχμάλωτοι (Missing Air Crew Report 7587).

Υπάρχει επίσης μια άλλη ενδιαφέρουσα ιστορία για το 43-37533. Το Boeing B-17G-70-BO Fortress 43-37716 ήταν το 5.000ό Fortress που κατασκευάστηκε από την Boeing στο Seattle μετά το Pearl Harbor. Βαφτίστηκε από την κυρία Gertride Aldrich, εργαζόμενη στην Boeing, η οποία είχε χάσει τον γιο της σε ένα B-17 στις 13 Μαρτίου του ίδιου έτους· εκείνη έσπασε ένα μπουκάλι σαμπάνιας στον ριναίο πυργίσκο. Το αεροπλάνο είχε υπογραφεί από τους εργάτες του εργοστασίου της Boeing. Μέχρι το τέλος του πολέμου είχε ολοκληρώσει 78 αποστολές, συν 2 αποστολές τροφίμων και δύο μεταφορές αιχμαλώτων, αλλά όταν επέστρεψε κόπηκε για παλιοσίδερα πριν χρησιμοποιηθεί ως μνημείο. Ωστόσο, σύμφωνα με τους καταλόγους του Dave Osborne, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το πραγματικό 5.000ό Fortress να ήταν το μοιραίο 43-37533 που πέταξε ο Pappas την ημέρα που καταρρίφθηκε.

Profile © Gaëtan Marie. Further information from Dave Osborne, B-17 Fortress Master Log, and Chris Brame (warbirdinformationexchange.org).Προφίλ © Gaëtan Marie. Περισσότερες πληροφορίες από Dave Osborne, B-17 Fortress Master Log, και Chris Brame (warbirdinformationexchange.org).

6 August 19446 Αυγούστου 1944

MissionΑποστολή351st BG No. 185,
39 aircraft351η Πτέρυγα αρ. 185,
39 αεροσκάφη
TargetΣτόχοςDaimler-Benz Motor
Works, GenshagenDaimler-Benz Motor
Works, Genshagen
Bomb loadΦορτίοTen 500 lb GP bombs,
one marker bombΔέκα βόμβες 500 λιβρών,
μία βόμβα σήμανσης
Bombs awayΡίψη12:24, 22,000 ft12:24, 22.000 πόδια
CrashedΣυντριβήTreuenbrietzen,
SW of BerlinTreuenbrietzen,
ΝΔ του Βερολίνου

A burning B-17 trails a long plume of smoke above a formation of Flying Fortresses bombing through cloud, with flak bursts around them

Part III · Germany, 6 August 1944Μέρος ΙΙΙ · Γερμανία, 6 Αυγούστου 1944

Shot down over GermanyΚατάρριψη πάνω από τη Γερμανία

The aircraft waiting for the last operation was B-17G-65-BO 43-37533, squadron code DS-G. Lieutenant Strange was the commander and Pappas his co-pilot. The 351st Bombardment Group’s operation of 6 August was its Group Mission No. 185. Thirty-nine bombers were committed to strike the Daimler-Benz works at Genshagen, south of Berlin. The planned load included ten 500-pound general-purpose bombs for each B-17. During the morning the aircraft left England and joined their formation. Their route led them deep into German airspace, where fighters and heavy flak had already made countless previous journeys costly. The approach to Genshagen, not the departure from Polebrook, would decide the fate of Strange’s crew.¹⁴

Around 12:24, after bomb release over the target area, flak struck 43-37533. Fire developed in the bomb bay. Strange instructed Pappas to inspect it, while the formation continued through the danger. In Pappas’s own casualty questionnaire, the crucial moments come in broken fragments: leaving his seat, changing his oxygen supply, the alarm to bail out, and the attempt to put on his parachute. He remembered signalling to the navigator, Frank Booth, to jump. Then there is the gap. Between the bomb bay and the open sky, his memory held only fragments.¹⁵

Between the bomb bay and the open sky, his memory held only fragments.

Another American bomber was close enough for its tail gunner to watch the loss unfold. Staff Sergeant Arthur L. Hartwell was flying in B-17 42-31879, in the lead position of the lead squadron of the Low Group. His signed eyewitness statement in MACR 7587 preserves the final moments of Strange’s Fortress as seen from outside the doomed aircraft:

S/Sgt Arthur L. Hartwell · tail gunner, B-17 42-31879 · eyewitness statementΣμηνίας Arthur L. Hartwell · ουραίος πολυβολητής, B-17 42-31879 · κατάθεση αυτόπτη μάρτυρα

“I, Arthur L. Hartwell, 35693680, was flying as Tail Gunner on Aircraft No. 42-31879 which was in Lead Position, Lead Squadron, Low Group on a mission to Berlin, Germany on 6 August 1944. Just after bombs away I noticed Lt Strange's plane above me was on fire, which had been started by flak or fighters as both were present. He stayed in formation for five (5) minutes or more before falling out and was under control. Then he side-slipped over to the left and three (3) parachutes came out. Shortly afterward he went into a spin and the plane exploded in mid-air. I saw the pieces fly in all directions. I heard nothing on VHF.”¹⁶

Missing Air Crew Report 7587 · 6 August 1944Missing Air Crew Report 7587 · 6 Αυγούστου 1944

Hartwell witnessed the aircraft burning, remaining under control, slipping from its place in formation and finally exploding. He saw three parachutes, but his vantage point did not allow him to account for every man who escaped. Six members of Strange’s crew survived. The distinction is important: Hartwell saw part of the disaster from another aircraft; Pappas and his companions were experiencing it from within the burning Fortress.

The crew had started the mission with nine men. Three died: Strange, navigator Frank E. Booth and left waist gunner Edward J. Prokop. Six survived, only to fall into German hands: Pappas; bombardier Otis G. Smith; flight engineer and top-turret gunner Kenneth F. Barlow; radio operator Ross J. Morrell; ball-turret gunner Lionel S. Zeigler; and tail gunner Donald B. Killoran. In his own written recollection, Pappas tried to trace how the men escaped through the different hatches. His last remembered sight of Strange was at the controls, and he placed Booth near the forward escape area.¹⁷

There was a tenth man in the crew’s broader story. In a page of the diary that Pappas later called “The Lucky Ones,” he explained that a waist gunner named Szoke had remained at the base on 6 August. This helps explain the difference between the ten men shown in the surviving photograph captioned “Lt. Strange’s Crew” and the nine who flew the final mission, although it does not identify each photographed man individually. When the family later preserved the photograph, it preserved a crew larger than the one that took off on its last sortie.¹⁸

The records are particularly painful in the case of Prokop. In one later casualty questionnaire a surviving man suggested that loss of oxygen may have prevented his escape. Another recalled him at the waist exit, urging someone else to go first, and believed that he waited too long. The precise manner of Prokop’s death remains unknown. But to Pappas, Prokop was no uncertainty on a form: he was a comrade he would mourn for the rest of his life.¹⁹

Pappas regained consciousness during his fall and managed to open his parachute. He came down among trees in Germany. Instead of submitting immediately to capture, he tried to make his way west, towards Allied territory. For roughly a day and a half he remained free. The account preserved by his family describes his eventual detention by German civilians, who brought him to a beer garden and offered him beer and black bread. Hungry after his time on the run, he remembered that bread gratefully. He was then handed over to German military authorities and put under guard. An abrupt change had taken place: the American officer who had flown from England as part of an armed formation was now alone in a country at war with his own.²⁰

The German authorities recorded the loss as well. Their preliminary casualty sheet dated 21 August gives Pappas’s name as George John Pappas and his service number as O-1012580; the six surviving members are shown as prisoners, with Dulag Luft among the stages of their processing. The early paperwork was not entirely consistent when counting the dead, a reason to rely on the combined American crew records for the final total. Pappas also remembered learning from a German interrogator that bodies had been found from his aircraft. In captivity he encountered Killoran again, his tail gunner, who had been wounded in both arms. On a later diary page he would record that Killoran had lost his right thumb and gone to a prisoner hospital.²¹

In Houston, Ella did not yet know any of this. According to the family account, a War Department telegram reached her on 21 August announcing that George had been missing in action since 6 August. She would wait until 4 September for the further message that he was a prisoner of war. For those weeks, the official wording gave a date and a status but no description of how he had survived. The distance between husband and wife had become more than the miles separating Texas from England: one knew the story of the burning aircraft, the other knew only that he had disappeared.²²

Western Union telegram of 21 August 1944 to Mrs Ella G. Pappas reporting her husband missing in action since six August over Germany — **21 August 194421 Αυγούστου 1944**Telegram to Ella Pappas referring to her husband’s status as Missing in Action, 21 August 1944. (Dean Pappas)Τηλεγράφημα προς την Ella Pappas για την κατάσταση του συζύγου της ως αγνοούμενου εν ώρα μάχης, 21 Αυγούστου 1944. (Dean Pappas)

Western Union telegram of 4 September 1944 to Mrs Ella G. Pappas reporting that her husband is a prisoner of war of the German government — **4 September 19444 Σεπτεμβρίου 1944**Telegram to Ella Pappas confirming that George Pappas was a prisoner of the Germans, 4 September 1944. (Dean Pappas)Τηλεγράφημα προς την Ella Pappas που επιβεβαιώνει ότι ο George Pappas είναι αιχμάλωτος των Γερμανών, 4 Σεπτεμβρίου 1944. (Dean Pappas)

Το αεροσκάφος της τελευταίας αποστολής ήταν το B-17G-65-BO με αριθμό 43-37533 και κωδικό DS-G. Κυβερνήτης ήταν ο Wilson Strange και συγκυβερνήτης ο Pappas. Η 351η Πτέρυγα εκτελούσε την υπ’ αριθ. 185 αποστολή της, με 39 βομβαρδιστικά εναντίον των εγκαταστάσεων Daimler-Benz στο Genshagen, νοτίως του Βερολίνου. Το προβλεπόμενο φορτίο περιελάμβανε δέκα βόμβες γενικής χρήσης των 500 λιβρών για κάθε B-17. Εκείνο το πρωινό, τα αεροσκάφη απογειώθηκαν από την Αγγλία και συγκροτήθηκαν στον αέρα. Η πορεία τους οδηγούσε βαθιά μέσα στη Γερμανία, όπου η αντιαεροπορική άμυνα και τα εχθρικά μαχητικά είχαν ήδη προκαλέσει μεγάλες απώλειες. Η τελευταία φάση της πτήσης, στην περιοχή του στόχου, θα καθόριζε τη μοίρα του πληρώματος Strange.¹⁴

Γύρω στις 12:24, μετά την άφεση των βομβών, το 43-37533 δέχθηκε πλήγμα από αντιαεροπορικά πυρά και εκδηλώθηκε φωτιά στον χώρο των βομβών. Ο Strange ζήτησε από τον Pappas να ελέγξει την κατάσταση, ενώ ο σχηματισμός εξακολουθούσε να βρίσκεται σε κίνδυνο. Στο ιδιόχειρο ερωτηματολόγιο του Pappas, οι κρίσιμες στιγμές έρχονται σαν σκόρπια κομμάτια μνήμης: εγκατάλειψη της θέσης του, αλλαγή παροχής οξυγόνου, συναγερμός, προσπάθεια να φορέσει το αλεξίπτωτο. Θυμόταν ότι έκανε νόημα στον πλοηγό Frank Booth να πηδήξει. Έπειτα υπήρχε κενό. Ανάμεσα στον χώρο των βομβών και στον ανοιχτό ουρανό, η μνήμη του είχε κρατήσει μόνο θραύσματα.¹⁵

Ανάμεσα στον χώρο των βομβών και στον ανοιχτό ουρανό, η μνήμη του είχε κρατήσει μόνο θραύσματα.

Ένα ακόμη αμερικανικό B-17 πετούσε αρκετά κοντά ώστε ο ουραίος πολυβολητής του να παρακολουθήσει την απώλεια. Ο Arthur L. Hartwell, από το 42-31879, είδε το Fortress του Strange να φλέγεται μετά την άφεση. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, το αεροπλάνο εξακολούθησε να πετά ελεγχόμενο για αρκετά λεπτά, ύστερα γλίστρησε αριστερά, έξω από τον σχηματισμό. Ο Hartwell είδε τρία αλεξίπτωτα. Λίγο αργότερα, το B-17 μπήκε σε περιστροφή και εξερράγη στον αέρα. Τα τρία αλεξίπτωτα που είχε προλάβει να διακρίνει δεν ήταν ολόκληρη η ιστορία: έξι άνδρες από το πλήρωμα σώθηκαν. Ο Hartwell παρακολούθησε ένα μέρος του δράματος από το δικό του αεροσκάφος· ο Pappas και οι σύντροφοί του το ζούσαν μέσα από το φλεγόμενο βομβαρδιστικό.¹⁶

Το πλήρωμα εκείνης της αποστολής αριθμούσε εννέα άνδρες. Τρεις σκοτώθηκαν: ο κυβερνήτης Wilson R. Strange, ο πλοηγός Frank E. Booth και ο αριστερός πλευρικός πολυβολητής Edward J. Prokop. Έξι επέζησαν, για να βρεθούν λίγο αργότερα αιχμάλωτοι: ο Pappas, ο βομβαρδιστής Otis G. Smith, ο ιπτάμενος μηχανικός και ραχιαίος πολυβολητής Kenneth F. Barlow, ο ασυρματιστής Ross J. Morrell, ο πολυβολητής κάτω πυργίσκου Lionel S. Zeigler και ο ουραίος πολυβολητής Donald B. Killoran. Στην κατάθεσή του, ο Pappas προσπάθησε να θυμηθεί ποιες εξόδους χρησιμοποίησαν οι επιζώντες. Τελευταία φορά είχε δει τον Strange στα χειριστήρια και τον Booth κοντά στην εμπρόσθια καταπακτή.¹⁷

Υπήρχε όμως κι ένας δέκατος άνδρας στην ευρύτερη ιστορία του πληρώματος. Σε μια σελίδα του ημερολογίου που ονόμασε «The Lucky Ones», ο Pappas εξήγησε ότι ο πλευρικός πολυβολητής Szoke είχε παραμείνει στη βάση στις 6 Αυγούστου. Έτσι εξηγείται η διαφορά ανάμεσα στους δέκα αεροπόρους που εικονίζονται στη σωζόμενη ομαδική φωτογραφία με την επιγραφή «Lt. Strange’s Crew» και στους εννέα που πέταξαν στην τελευταία αποστολή. Η φωτογραφία διασώζει έτσι ένα πλήρωμα ευρύτερο από τους άνδρες που πέταξαν μαζί για τελευταία φορά.¹⁸

Οι μαρτυρίες είναι ιδιαίτερα οδυνηρές στην περίπτωση του Prokop. Σε ένα μεταγενέστερο ερωτηματολόγιο επιζών συνάδελφός του υπέθεσε ότι η έλλειψη οξυγόνου ίσως τον εμπόδισε να διαφύγει. Σε άλλο αναφέρεται ότι στεκόταν στη θύρα διαφυγής και προέτρεψε έναν συνάδελφο να πηδήξει πρώτος, ενώ διατυπώθηκε η εκτίμηση ότι καθυστέρησε υπερβολικά. Ο ακριβής τρόπος του θανάτου του Prokop παραμένει άγνωστος. Για τον Pappas, ωστόσο, ο Prokop δεν ήταν ένα αμφίβολο στοιχείο σε μια αναφορά, αλλά ένας σύντροφος του οποίου η απώλεια τον συνόδευε.¹⁹

Ο Pappas κατάφερε να ανοίξει το αλεξίπτωτό του και προσγειώθηκε ανάμεσα σε δένδρα, σε γερμανικό έδαφος. Αντί να παραδοθεί αμέσως, προσπάθησε να κινηθεί προς τα δυτικά, προς την πλευρά των Συμμάχων. Για περίπου μιάμιση ημέρα παρέμεινε ελεύθερος. Η οικογενειακή αφήγηση περιγράφει πώς συνελήφθη τελικά από Γερμανούς πολίτες που τον οδήγησαν σε μια μπυραρία και του πρόσφεραν μπίρα και μαύρο ψωμί. Έχοντας μείνει σχεδόν νηστικός όσο κρυβόταν, θυμόταν εκείνο το ψωμί με ευγνωμοσύνη. Στη συνέχεια παραδόθηκε στις στρατιωτικές αρχές και τέθηκε υπό φρούρηση. Η αλλαγή ήταν απότομη: ο Αμερικανός αξιωματικός που είχε αναχωρήσει από την Αγγλία μέσα σε έναν οπλισμένο σχηματισμό βρισκόταν τώρα μόνος του, αιχμάλωτος σε εχθρική χώρα.²⁰

Οι γερμανικές αρχές κατέγραψαν την απώλεια. Η πρώτη σχετική κατάσταση της 21ης Αυγούστου αναφέρει τον Pappas ως George John Pappas, με αριθμό μητρώου O-1012580, και περιλαμβάνει τους έξι επιζώντες ως αιχμαλώτους, με διέλευση από το Dulag Luft. Οι πρώτες γερμανικές καταστάσεις δεν ήταν εντελώς συνεπείς ως προς τον αριθμό των νεκρών, επομένως η τελική σύνθεση πρέπει να στηρίζεται στον συνδυασμό των αμερικανικών εγγράφων. Ο George θυμόταν ακόμη ότι ένας Γερμανός ανακριτής τού είπε πως είχαν βρεθεί σοροί από το αεροσκάφος. Στην αιχμαλωσία ξανασυνάντησε τον ουραίο πολυβολητή Killoran, τραυματισμένο και στα δύο χέρια. Αργότερα, στο ημερολόγιο, σημείωσε ότι ο Killoran είχε χάσει τον δεξιό αντίχειρά του και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο αιχμαλώτων.²¹

Στο Houston, η Ella δεν γνώριζε ακόμη τίποτε από αυτά. Σύμφωνα με το οικογενειακό υλικό, στις 21 Αυγούστου έφθασε τηλεγράφημα του Υπουργείου Πολέμου που ανέφερε ότι ο George αγνοούνταν από τις 6 Αυγούστου. Χρειάστηκε να περιμένει έως τις 4 Σεπτεμβρίου για τη νέα ειδοποίηση ότι ο σύζυγός της ήταν αιχμάλωτος πολέμου. Για εκείνες τις εβδομάδες, η υπηρεσιακή γλώσσα έδινε μια ημερομηνία και μια κατάσταση, αλλά καμία περιγραφή του τρόπου με τον οποίο είχε επιζήσει. Η απόσταση ανάμεσα στους δύο δεν μετριόταν μόνο σε μίλια: εκείνος γνώριζε τι είχε συμβεί μέσα στο φλεγόμενο B-17, ενώ η Ella γνώριζε μόνο ότι είχε χαθεί.²²

351st Bombardment Group · Mission #185 · 6 August 1944351η Πτέρυγα · Αποστολή #185 · 6 Αυγούστου 1944

The lastmissionΗ τελευταίααποστολή

B-17sB-17: 39
Bombs awayΡίψη: 12:24
Altitude, ftΎψος, πόδια: 22,000
SurvivorsΕπιζώντες: 6/9

07:10PolebrookPolebrookThe first of 39 B-17s takes offΑπογειώνεται το πρώτο από τα 39 B-17
12:24Bombs awayΡίψη βομβώνGenshagen, at 22,000 feetGenshagen, στα 22.000 πόδια
FlakΑντιαεροπορικάFire in the bomb bayΦωτιά στην αποθήκη βομβών
Oxygen bottleΦιάλη οξυγόνουPappas leaves his seat to check the fireΟ Pappas αφήνει τη θέση του για να ελέγξει τη φωτιά
Bail-out alarmΣυναγερμός εγκατάλειψηςHe motions the navigator to jumpΚάνει νόημα στον πλοηγό να πηδήξει
9,000 ftThe ’chute opensΑνοίγει το αλεξίπτωτοHe comes to in the airΣυνέρχεται στον αέρα
ExplosionΈκρηξηStrange, Booth and Prokop killedΣκοτώνονται Strange, Booth, Prokop
+1½ daysCapturedΑιχμαλωσίαHeld by German civiliansΤον πιάνουν Γερμανοί πολίτες

Thirty seconds that lasted a lifetime. Flak hit 43-37533 the moment its bombs fell. S/Sgt Arthur L. Hartwell, tail gunner of B-17 42-31879 below, watched it hold formation for five minutes, sideslip to the left, release three parachutes, spin and explode in mid-air. Six of the nine men aboard got out; the pilot Wilson R. Strange, the navigator Frank E. Booth and the left waist gunner Edward J. Prokop did not.Δευτερόλεπτα που κράτησαν μια ζωή. Τα αντιαεροπορικά χτύπησαν το 43-37533 τη στιγμή που έπεφταν οι βόμβες του. Ο σμηνίας Arthur L. Hartwell, ουραίος πολυβολητής του B-17 42-31879 από κάτω, το είδε να κρατά τον σχηματισμό για πέντε λεπτά, να γλιστρά προς τα αριστερά, να αφήνει τρία αλεξίπτωτα, να μπαίνει σε περιστροφή και να εκρήγνυται στον αέρα. Έξι από τους εννέα βγήκαν· ο κυβερνήτης Wilson R. Strange, ο πλοηγός Frank E. Booth και ο αριστερός πλάγιος πολυβολητής Edward J. Prokop όχι.

Part IV · CaptivityΜέρος IV · Αιχμαλωσία

Stalag Luft IIIStalag Luft III

In captivityΣτην αιχμαλωσία

CampΣτρατόπεδοStalag Luft III, Sagan
(now Żagań, Poland)Stalag Luft III, Sagan
(σήμερα Żagań, Πολωνία)
ArrivedΆφιξη8 August 19448 Αυγούστου 1944
First entryΠρώτη εγγραφή21 August 194421 Αυγούστου 1944
DiaryΒιβλίοA Wartime Log,
YMCA, GenevaA Wartime Log,
YMCA, Γενεύη
Greek namesΕλληνικά ονόματαSpendos, Alexandratos,
Diamantopoulos, CaraberisΣπένδος, Αλεξανδράτος,
Διαμαντόπουλος, Caraberis

By the family chronology he had entered Stalag Luft III at Sagan on 8 August. There he began filling a small printed book, A Wartime Log for British Prisoners, distributed by the War Prisoners’ Aid of the YMCA in Geneva. It was not, as the older narrative had said, a notebook issued by the Red Cross — although the Red Cross food parcels that reached the camp mattered enormously to its inmates. On the dedication leaf Pappas wrote to “Pug,” his wife, with love. The pages that followed preserved everything he could not tell her in person: the weather, the hunger, the jokes, the people he met, and the ordinary passing of days behind wire. The words “Good Nite Pug” appear again and again as he brought entries to a close.²³

German POW record card, “Personalkarte I”, for Pappas, George J., with his photograph, fingerprint and the camp, Kriegsgefangenenlager der Luftwaffe 3 — **Personalkarte IPersonalkarte I**George Pappas POW identity card during his captivity in Stalag Luft III. (Dean Pappas)Το δελτίο ταυτότητας αιχμαλώτου πολέμου του George Pappas κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του στο Stalag Luft III. (Dean Pappas)

Kriegsgefangenenlager letter card dated 13 August 1944, in capitals: “Dearest Pug: I am fine and sound. God was with me…”, signed George J. Pappas — **“Dearest Pug”«Dearest Pug»**Letter from George to Ella posted from Stalag Luft III, dated 13 August 1944 and received on 4 November. (Dean Pappas)Επιστολή του George προς την Ella από το Stalag Luft III, με ημερομηνία 13 Αυγούστου 1944, που παραλήφθηκε στις 4 Νοεμβρίου. (Dean Pappas)

On 21 August, the date of his first surviving dated entry, Pappas wrote about a camp populated by men of many nationalities. It had sporting activities and entertainment, even theatre and films, but its resources were limited and most of its inmates depended heavily on relief parcels. That same entry mentions walking with men he called “Spiros” and “Saharias.” Elsewhere in the book the latter appears as “Saharias Spendos (GR),” with an address, while another page records “D. Alexandratos (RAAF)” and an Australian address at Shepparton. His earlier family history also associated him with Spiros Diamantopoulos and the Greek-American airman John Caraberis. The entries establish actual contact with some of these men; they do not, by themselves, prove every detail of later accounts about shared rooms or uninterrupted companionship.²⁴

Two diary pages: “US Air Force Kriegies, Texans” with a drawn pilot’s wings badge and coloured name boxes, and “American Kriegies” with addresses — **American KriegiesΑμερικανοί Kriegies**“US Air Force Kriegies”: the Texans’ page with his pilot’s wings, and the American Kriegies, among them John G. Caraberis of Brooklyn, marked “(Greek)”.«US Air Force Kriegies»: η σελίδα των Τεξανών με τα φτερά του πιλότου, και οι Αμερικανοί Kriegies, ανάμεσά τους ο John G. Caraberis από το Brooklyn, με τη σημείωση «(Greek)».

Two diary pages: “Kriegies” with a drawn RAF wings badge and names, and a page of addresses from Australia, Canada and Greece — **RAF KriegiesKriegies της RAF**“Kriegies” of the RAF and the Commonwealth. Among the names are D. Alexandratos of Shepparton, Victoria, and S. Diamondopoulos, Greek Air Ministry, Athens.Οι «Kriegies» της RAF και της Κοινοπολιτείας. Ανάμεσα στα ονόματα ο D. Alexandratos από το Shepparton της Victoria και ο S. Diamondopoulos, Υπουργείο Αεροπορίας, Αθήνα.

Those Greek names mattered to a Texan whose parents had come from Greece. In a prison camp, a familiar language and a shared background could create an immediate point of recognition across national uniforms. The surviving book gives that connection a concrete form. Rather than merely calling Pappas a Greek-American pilot, it allows us to see him walking with Greek prisoners, preserving their names and addresses, and writing about the foods he hoped to eat again. This cultural thread does not replace his American service; it runs through it, alongside his love for Ella and his loyalty to the men with whom he had flown.²⁵

Greeks behind the wireΈλληνες πίσω από τα συρματοπλέγματα

Spiros Diamantopoulos in a Mae West and flying gear, beside the propeller of an aircraft — **No. 336 (RHAF) SquadronΝο. 336 (RHAF) Μοίρα**Spiros Diamantopoulos was the Squadron Leader of the No.336 (RHAF) Squadron. He was shot down while flying his Hurricane KZ598 during Operation “Sociable” while flying a mission in Crete. He was taken prisoner and held at Stalag Luft III taking part in the Great Escape. He was arrested while entering the tunnel. Spiros was a roommate to George and both were spending their time together along with Zaharias Spendos. (HAF)Ο Σπύρος Διαμαντόπουλος ήταν ο Μοίραρχος της Νο. 336 (RHAF) Μοίρας. Καταρρίφθηκε ενώ πετούσε με το Hurricane KZ598 κατά τη διάρκεια της επιχείρησης «Sociable», σε αποστολή στην Κρήτη. Αιχμαλωτίστηκε και κρατήθηκε στο Stalag Luft III, λαμβάνοντας μέρος στη Μεγάλη Απόδραση. Συνελήφθη κατά την είσοδό του στη σήραγγα. Ο Σπύρος ήταν συγκάτοικος του George και οι δυο τους περνούσαν τον χρόνο τους μαζί με τον Ζαχαρία Σπένδο. (HAF)

Head-and-shoulders photograph of Zaharias Spendos in a heavy coat — **Royal Hellenic Air Force · ISLDΒασιλική Αεροπορία · ISLD**Zaharias Demetrios Spendos was a Merchant Marine radioman who was recruited by Royal Hellenic Air Force in order to train radiomen for its bombers. He was promoted to Pilot Officer but he always wanted to fight. He was trained in Para units and he entered British ISLD as a Greek Officer. He was captured during a mission in Corfu, he managed to escape while in Italy but he was recaptured and sent to the Stalag Luft III. George Pappas frequently spent his time with Zaharias and Spiros Diamantopoulos. (George Spendos)Ο Ζαχαρίας Δημήτριος Σπένδος ήταν ασυρματιστής του Εμπορικού Ναυτικού που στρατολογήθηκε από τη Βασιλική Ελληνική Αεροπορία προκειμένου να εκπαιδεύσει ασυρματιστές για τα βομβαρδιστικά της. Προήχθη σε Ανθυποσμηναγό αλλά ήθελε πάντα να πολεμάει. Εκπαιδεύτηκε σε μονάδες αλεξιπτωτιστών και μπήκε στη βρετανική ISLD ως Έλληνας αξιωματικός. Αιχμαλωτίστηκε κατά τη διάρκεια μιας αποστολής στην Κέρκυρα, κατάφερε να δραπετεύσει ενώ βρισκόταν στην Ιταλία, αλλά συνελήφθη ξανά και στάλθηκε στο Stalag Luft III. Ο George Pappas περνούσε συχνά τον χρόνο του με τον Ζαχαρία και τον Σπύρο Διαμαντόπουλο. (George Spendos)

John Caraberis in an officer’s uniform with pilot’s wings, standing against a tree — **B-17 pilotΠιλότος B-17**John Caraberis was another B-17 Greek American pilot who was shot down over Italy and held in Stalag Luft III. John was able to escape initially his captors and help his crew and other allied aviators to flee in safety, working with the local underground resistance. For his contribution to the rescue of so many aviators disregarding his own safety, he was posthumously awarded the Silver Star. John and George met each other and John signed his famous dog tag page. (USAAF)Ο John Caraberis ήταν ένας άλλος Ελληνοαμερικανός πιλότος B-17, ο οποίος καταρρίφθηκε πάνω από την Ιταλία και κρατήθηκε στο Stalag Luft III. Ο John κατάφερε αρχικά να διαφύγει και να βοηθήσει το πλήρωμά του και άλλους συμμάχους αεροπόρους να σωθούν, συνεργαζόμενος με την τοπική αντίσταση. Για τη συμβολή του στη διάσωση τόσων αεροπόρων, αδιαφορώντας για τη δική του ασφάλεια, του απονεμήθηκε μετά θάνατον το Silver Star. Ο John και ο George έκαναν παρέα στο στρατόπεδο και ο John υπέγραψε την περίφημη σελίδα με τις στρατιωτικές ταυτότητες. (USAAF)

Head-and-shoulders photograph of Diomede Alexandratos in a dark scarf and greatcoat — **No. 460 (RAAF) SquadronΝο. 460 (RAAF) Μοίρα**Diomede Alexandratos was a RAAF Pilot Officer and Mid-Upper Gunner on a No.460 (RAAF) Squadron Lancaster. After his aircraft was shot down he was captured and sent to Stalag Luft III where he met George Pappas. Their common Greek heritage acted as a strong bond between them as it did also with Spiros, Zaharias, and John. His own story is told on Greeks in Foreign Cockpits. (Dean Pappas)Ο Diomede Alexandratos ήταν Ανθυποσμηναγός της RAAF και πολυβολητής του ραχιαίου πυργίσκου σε ένα Lancaster της Νο. 460 (RAAF) Μοίρας. Μετά την κατάρριψη του αεροσκάφους του αιχμαλωτίστηκε και στάλθηκε στο Stalag Luft III, όπου γνώρισε τον George Pappas. Η κοινή τους ελληνική καταγωγή λειτούργησε ως ισχυρός δεσμός μεταξύ τους, όπως συνέβη και με τον Σπύρο, τον Ζαχαρία και τον John. Η ιστορία του παρουσιάζεται στο Greeks in Foreign Cockpits. (Dean Pappas)

In captivityΣτην αιχμαλωσία

CampΣτρατόπεδοStalag Luft III, Sagan
(now Żagań, Poland)Stalag Luft III, Sagan
(σήμερα Żagań, Πολωνία)
ArrivedΆφιξη8 August 19448 Αυγούστου 1944
First entryΠρώτη εγγραφή21 August 194421 Αυγούστου 1944
DiaryΒιβλίοA Wartime Log,
YMCA, GenevaA Wartime Log,
YMCA, Γενεύη
Greek namesΕλληνικά ονόματαSpendos, Alexandratos,
Diamantopoulos, CaraberisΣπένδος, Αλεξανδράτος,
Διαμαντόπουλος, Caraberis

Σύμφωνα με το οικογενειακό χρονολόγιο, ο Pappas έφθασε στο Stalag Luft III του Sagan στις 8 Αυγούστου. Εκεί άρχισε να γεμίζει ένα μικρό τυπωμένο τετράδιο με τίτλο A Wartime Log for British Prisoners, που είχε εκδοθεί από το War Prisoners’ Aid της YMCA στη Γενεύη. Δεν επρόκειτο, όπως είχε γραφτεί παλαιότερα, για ημερολόγιο που του χορήγησε ο Ερυθρός Σταυρός — αν και τα δέματα τροφίμων του Ερυθρού Σταυρού είχαν τεράστια σημασία για τους κρατουμένους. Στην αφιέρωση έγραψε με αγάπη προς την Ella, την «Pug» του. Οι επόμενες σελίδες φύλαξαν όσα δεν μπορούσε να της πει: τον καιρό, την πείνα, τα αστεία, τους ανθρώπους που γνώρισε και την αργή ροή των ημερών πίσω από τα συρματοπλέγματα. Το «Good Nite Pug» επέστρεφε διαρκώς όταν έκλεινε τις καταχωρίσεις του.²³

Στις 21 Αυγούστου, στην πρώτη σωζόμενη χρονολογημένη εγγραφή, ο Pappas περιγράφει ένα στρατόπεδο γεμάτο άνδρες πολλών εθνικοτήτων. Υπήρχαν αθλητικές δραστηριότητες, ακόμη και θέατρο ή προβολές, όμως τα διαθέσιμα μέσα ήταν περιορισμένα και οι περισσότεροι αιχμάλωτοι εξαρτώνταν από τα δέματα βοήθειας. Στην ίδια εγγραφή αναφέρει έναν περίπατο με δύο άνδρες που αποκαλεί «Spiros» και «Saharias». Αλλού στο τετράδιο εμφανίζεται το όνομα «Saharias Spendos (GR)», με διεύθυνση, και ακόμη το «D. Alexandratos (RAAF)», με αυστραλιανή διεύθυνση στο Shepparton. Η οικογενειακή αφήγηση τον συνδέει επίσης με τον Σπύρο Διαμαντόπουλο και τον Ελληνοαμερικανό αεροπόρο John Caraberis. Οι εγγραφές αποδεικνύουν προσωπική επαφή με ορισμένους από αυτούς, όχι κατ’ ανάγκην κάθε λεπτομέρεια που έχει αναφερθεί αργότερα για κοινό θάλαμο ή συνεχή συναναστροφή.²⁴

Εκείνα τα ελληνικά ονόματα είχαν ιδιαίτερη σημασία για έναν Τεξανό του οποίου οι γονείς είχαν έρθει από την Ελλάδα. Μέσα σε ένα στρατόπεδο αιχμαλώτων, μια γνώριμη γλώσσα και μια κοινή καταγωγή μπορούσαν να δημιουργήσουν αμέσως έναν δεσμό πέρα από τις διαφορετικές στολές. Το ημερολόγιο δίνει σε αυτή τη σχέση απτή μορφή: ο George περπατά με Έλληνες κρατουμένους, κρατά τα ονόματα και τις διευθύνσεις τους, γράφει για τα φαγητά που ονειρεύεται να ξαναφάει. Η ελληνική του ταυτότητα δεν υποκαθιστούσε την αμερικανική στρατιωτική υπηρεσία· τη συνόδευε, όπως και η αγάπη του για την Ella και η αφοσίωσή του στους συντρόφους με τους οποίους είχε πολεμήσει.²⁵

Greeks behind the wireΈλληνες πίσω από τα συρματοπλέγματα

Part V · The diaryΜέρος V · Το ημερολόγιο

The diary of a KriegieΤο ημερολόγιο ενός Kriegie

Much of the diary is concerned with food, and nothing about that concern is trivial. Pappas recorded the vegetables supplied by the Germans, counted what came in Red Cross parcels and observed how a camp managed scarcity. Rain could darken the mood as effectively as hunger. On 28 August he wrote of the sadness of being in such a place while loved ones remained far away. By 22 November the rules concerning stored rations had become a source of bitterness: food saved for Christmas might be taken away unless it was eaten first. Such moments interrupt any comfortable picture of prisoners passing the time with sport or a theatre. His notebook is full of the effort required to remain patient, sociable and hopeful while daily life was reduced to the smallest necessities.²⁶

Much of the diary is concerned with food, and nothing about that concern is trivial.

Yet Pappas did not spend his captivity merely counting meals. He drew. He collected names, wrote down the addresses of fellow prisoners, copied poems and made pages reminiscent of the small autograph albums people kept at home. One drawing showed a man falling from an aircraft and bore the date of the loss near Berlin. Other pictures were playful, even whimsical. The diary brought together the things a prisoner had experienced and the things he wanted not to forget. In a world where tomorrow could bring another order, another transfer or still more deprivation, paper and pencil offered a modest way of giving shape to the days.²⁷

Two diary pages: a coloured drawing of a woman’s crossed legs among four-leaf clovers, and a pencil drawing of an airman falling from a burning bomber, “Berlin, Aug 6, 1944” — **“Berlin, Aug 6, 1944”«Berlin, Aug 6, 1944»**The sketches the text describes: a woman’s crossed legs among four-leaf clovers, and an airman falling from a burning bomber, “Berlin, Aug 6, 1944”.Τα σκίτσα που περιγράφει το κείμενο: σταυρωμένα γυναικεία πόδια ανάμεσα σε τετράφυλλα τριφύλλια, και ένας αεροπόρος που πέφτει από φλεγόμενο βομβαρδιστικό, «Berlin, Aug 6, 1944».

Two diary pages of cartoons: a pilot with a bent aeroplane, “O my achin’ back”, and a coloured scene titled “The Devil’s Laughter” — **Camp cartoonsΓελοιογραφίες**Cartoons drawn in the camp: “O my achin’ back” and “The Devil’s Laughter”.Γελοιογραφίες από το στρατόπεδο: «O my achin’ back» και «The Devil’s Laughter».

Diary pages 74–75: a blank page and a pencil cartoon titled “The absent-minded POW” — **The absent-minded POWThe absent-minded POW**“The absent-minded POW”, one of his camp cartoons.«The absent-minded POW», μία από τις γελοιογραφίες του στρατοπέδου.

He also planned meals for a freedom that had not yet arrived. Under the heading “My Meals When I Get Home,” he set down what he wished to eat at breakfast, lunch and dinner, as though composing a welcome-home menu for himself. Among the details was a distinctly personal note about olive oil brought from Greece. He added second and third favourite meals, and even copied recipes associated with the prisoners’ improvised cooking. No one reading those pages should mistake them for a mere curiosity. For a man confined far from his wife, his table and his home, the careful choice of a meal was another way to imagine that one day he would live normally again.²⁸

Diary pages 88–89: the weekly German ration per man, the Red Cross parcel list and “My Meals When I Get Home” — **“My Meals When I Get Home”«Τα γεύματά μου όταν γυρίσω σπίτι»**“Weekly German Ration per Man (March 6, 1945)” and the American Red Cross parcel, opposite “My Meals When I Get Home”.«Εβδομαδιαίες γερμανικές μερίδες ανά άτομο (6 Μαρτίου 1945)» και το δέμα του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού, απέναντι από το «Τα γεύματά μου όταν γυρίσω σπίτι».

Diary pages 92–93: “Greek Meals” menus and “Kriegie” recipes for peanut butter cake and cocoa cream pie — **Greek mealsΕλληνικά γεύματα**“Greek Meals” for breakfast, dinner and supper, from egg-lemon soup to spinach pie, beside “Kriegie” recipes for peanut butter cake and cocoa cream pie.«Greek Meals» για πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό, από αυγολέμονο μέχρι σπανακόπιτα, δίπλα σε συνταγές «Kriegie» για κέικ με φυστικοβούτυρο και τάρτα κακάο.

Diary pages 76–77: a blank page and “Room 3 Blk 123” with a dozen signatures, his own at the bottom — **Room 3, Block 123Δωμάτιο 3, Μπλοκ 123**Room 3, Block 123: the signatures of his roommates, with his own at the foot of the page.Δωμάτιο 3, Μπλοκ 123: οι υπογραφές των συγκατοίκων του, με τη δική του στο κάτω μέρος της σελίδας.

But the most affecting pages were written for men who would never share that homecoming. On a leaf headed “To Members of the Best Crew,” Pappas recorded a separate remembrance of Strange, Booth and Prokop. He admired Strange’s ability as a pilot, remembered Booth’s skill and confidence as navigator, and honoured Prokop as a determined gunner. Nearby he made another page for the six survivors, “The Lucky Ones.” It is difficult to find a plainer account of what the war had done to his little community of airmen. Nine had gone out together; six were now prisoners; three were gone. Even while imagining meals and writing to Ella, he had made room in the book for the friends who would not return.²⁹

Nine had gone out together; six were now prisoners; three were gone.

Πολλές σελίδες του ημερολογίου ασχολούνται με το φαγητό, και τίποτε σε αυτή την εμμονή δεν είναι ασήμαντο. Ο Pappas κατέγραφε τα λαχανικά που διέθεταν οι Γερμανοί, μετρούσε τα προϊόντα των δεμάτων του Ερυθρού Σταυρού και παρατηρούσε πώς οργανωνόταν η καθημερινή στέρηση. Η βροχή μπορούσε να φέρει τη μελαγχολία εξίσου γρήγορα με την πείνα. Στις 28 Αυγούστου σημείωσε τη θλίψη του γιατί βρισκόταν σε έναν τέτοιο τόπο, με τους αγαπημένους του τόσο μακριά. Στις 22 Νοεμβρίου οι κανόνες για τη φύλαξη των τροφίμων τον πίκραναν ιδιαίτερα: ό,τι είχαν κρατήσει για τα Χριστούγεννα κινδύνευε να κατασχεθεί εάν δεν καταναλωνόταν εγκαίρως. Τέτοιες εγγραφές διαλύουν την εικόνα ενός στρατοπέδου όπου οι αιχμάλωτοι απλώς περνούσαν την ώρα τους με αθλήματα και παραστάσεις.²⁶

Τίποτε σε αυτή την εμμονή με το φαγητό δεν είναι ασήμαντο.

Ο George, όμως, δεν περνούσε τις ημέρες του μετρώντας μόνο τα γεύματα. Ζωγράφιζε. Συγκέντρωνε ονόματα και διευθύνσεις, αντέγραφε ποιήματα και δημιουργούσε σελίδες που θύμιζαν τα λευκώματα υπογραφών της ειρηνικής ζωής. Σε ένα σχέδιο εμφανίζεται ένας άνδρας που πέφτει από αεροπλάνο, με αναφορά στην ημέρα της απώλειας κοντά στο Βερολίνο. Άλλα σχέδια ήταν παιχνιδιάρικα, ακόμη και εύθυμα. Το ημερολόγιο συνένωνε όσα είχε ήδη ζήσει με όσα δεν ήθελε να ξεχάσει. Σε έναν κόσμο όπου η επόμενη ημέρα μπορούσε να φέρει άλλη διαταγή, νέα μετακίνηση ή περισσότερη στέρηση, το χαρτί και το μολύβι τού πρόσφεραν έναν τρόπο να δώσει σχήμα στον χρόνο.²⁷

Ετοίμαζε επίσης γεύματα για μια ελευθερία που δεν είχε ακόμη φθάσει. Κάτω από τον τίτλο «My Meals When I Get Home» σημείωνε τι ήθελε να φάει για πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό, σαν να σχεδίαζε μόνος του το τραπέζι της επιστροφής. Ανάμεσα στις λεπτομέρειες υπήρχε μια χαρακτηριστικά προσωπική αναφορά στο ελαιόλαδο από την Ελλάδα. Πρόσθεσε δεύτερο και τρίτο αγαπημένο γεύμα και κατέγραψε ακόμη συνταγές από την αυτοσχέδια μαγειρική των κρατουμένων. Αυτές οι σελίδες δεν είναι απλώς ένα χαριτωμένο περιστατικό. Για έναν άνθρωπο τόσο μακριά από τη γυναίκα του, το σπίτι και το οικογενειακό τραπέζι, η επιλογή ενός μελλοντικού φαγητού ήταν ένας ακόμη τρόπος να φανταστεί ότι κάποτε η ζωή θα γινόταν ξανά φυσιολογική.²⁸

Οι συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου, όμως, γράφτηκαν για ανθρώπους που δεν θα μοιράζονταν ποτέ εκείνη την επιστροφή. Σε μια σελίδα με τίτλο «To Members of the Best Crew», ο Pappas αφιέρωσε χωριστή ανάμνηση στους Strange, Booth και Prokop. Θαύμαζε την ικανότητα του Strange ως κυβερνήτη, θυμόταν τη σιγουριά και τις δεξιότητες του Booth ως πλοηγού και τίμησε τον Prokop ως αποφασισμένο πολυβολητή. Δίπλα, σε άλλη σελίδα, κατέγραψε τους έξι επιζώντες, «The Lucky Ones». Δύσκολα θα βρούμε πιο λιτή απεικόνιση του τι είχε προκαλέσει ο πόλεμος σε αυτή τη μικρή κοινότητα αεροπόρων. Εννέα είχαν φύγει μαζί· έξι ήταν τώρα αιχμάλωτοι· τρεις είχαν χαθεί. Ακόμη κι όταν ονειρευόταν το φαγητό του σπιτιού και έγραφε στην Ella, είχε κρατήσει χώρο για εκείνους που δεν θα γύριζαν.²⁹

Εννέα είχαν φύγει μαζί· έξι ήταν τώρα αιχμάλωτοι· τρεις είχαν χαθεί.

Part VI · LiberationΜέρος VI · Απελευθέρωση

The road homeΟ δρόμος για το σπίτι

Ten months a prisonerΔέκα μήνες αιχμάλωτος

Stalag Luft IIIStalag Luft IIIFive monthsΠέντε μήνες
NurembergΝυρεμβέργηFebruary–April 1945Φεβρουάριος–Απρίλιος 1945
MoosburgMoosburgStalag VII-AStalag VII-A
LiberatedΑπελευθέρωσηMoosburg, 29 April 1945Moosburg, 29 Απριλίου 1945
HomeΕπιστροφήArrival reported
30 May 1945Η άφιξη αναγγέλθηκε
30 Μαΐου 1945
DischargedΑπόλυσηChristmas Eve 1945Παραμονή Χριστουγέννων 1945

Winter made captivity a different ordeal. With the Red Army advancing through eastern Germany, the camp authorities ordered an evacuation at the end of January 1945. According to the family transcription of his diary, the men moved out beginning on 27 January. The march of about thirty-four miles over five days left Pappas with blistered, swollen feet and a sprained ankle. It was followed by a journey on a crowded railway transport toward Nuremberg. On 4 February he described the discomfort and indignity of days on a train without adequate sanitary arrangements. The distance of the journey was one thing; the strain on men already weakened by months of confinement was another.³⁰

At Nuremberg, the camp was overcrowded, dirty and short of the ordinary things required to live decently. Pappas complained about scarce food, a lack of hot water and inadequate supplies. As Germany’s defeat approached, the worsening circumstances of the prisoners were not relieved simply because the armies fighting on their behalf were drawing closer. Yet his entries gradually became more hopeful. By 26 March he was able to write that the war seemed to be moving in the right direction and that home might no longer be far away. The words retain their force because they were written before he knew when he would be free.³¹

The war seemed to be moving in the right direction, and home might no longer be far away.

In the middle of April the Germans moved the prisoners once more, sending them south toward Moosburg. The family narrative records a march of about sixty-nine miles over twelve days. Along the way Pappas noted the appearance of Allied aircraft, the assistance of civilians and occasional food that contrasted sharply with his months of rations. At one stop he ate his first fresh egg since being shot down. To a man who had spent page after page thinking about meals, that detail deserved a place beside far larger military events. He could see signs of the end of the war, but he still had to keep walking before he could reach it.³²

On 29 April 1945, American forces reached Stalag VII-A at Moosburg and liberated the prisoners. Pappas’s entry calls it “The Great Day.” The message is simple: at last they were free, and home might be close. Months before, the word ‘home’ had meant a menu he could only draw or the name “Pug” written at the end of an entry. Now the hope had become something practical, although it would take several more weeks to complete the journey. The notebook that had begun in confinement had carried him as far as the first day of freedom.³³

Diary pages 96–97 with names and addresses handwritten in Greek, ending “Ελλάς” — **Greek POWs at MoosburgΈλληνες αιχμάλωτοι στο Moosburg**Pages 96–97, headed “Greek POW at Moosburg”: names and home addresses written in Greek by fellow prisoners from Lamia, Larissa, Agia and elsewhere in Greece.Σελίδες 96–97, με τίτλο «Greek POW at Moosburg»: ονόματα και διευθύνσεις γραμμένα στα ελληνικά από συγκρατούμενους από τη Λαμία, τη Λάρισα, την Αγιά και άλλα μέρη της Ελλάδας.

Diary pages 98–99 with more Greek names and addresses and one in English from New York — **Greek addressesΕλληνικές διευθύνσεις**Pages 98–99: more Greek names and addresses, from Athens, Volos and Thessaly, with one from New York City.Σελίδες 98–99: κι άλλα ελληνικά ονόματα και διευθύνσεις, από την Αθήνα, τον Βόλο και τη Θεσσαλία, και ένα από τη Νέα Υόρκη.

On 9 May he travelled by C-47 toward France. The family account dates his embarkation for the United States to 19 May and preserves a last narrative entry the next day: the sea was rough, the journey promised to be long, and he had spent much of the day in his bunk. On 30 May Ella received official notice that her husband had arrived in the United States. The woman to whom he had devoted his notebook, and for whom he had ended so many entries with a good-night, could at last see him again.³⁴

George completed the processes of leave and release from military service and, according to the family account, was discharged on Christmas Eve 1945. He and Ella raised three children. He turned to business life, played golf and umpired baseball, while the war gradually became something he spoke about less often than the pages of his diary might suggest. His family remembered his commitment to service; he was reportedly prevented by health from reenlisting during the Korean War. He died in 1978 after a serious illness. The surviving family narrative does not establish an exact day of death, so the year is the date used here.³⁵

His service can be counted in dates, aircraft numbers and sixteen entries in a mission book. Those details matter, and the missing crew lists will one day help test them more fully. But Pappas left another kind of record, one that cannot be reduced to a table. In it, the burning Fortress and the loss of Strange, Booth and Prokop stand beside the names of Greek comrades, the taste of dark bread, a fresh egg on the road, plans for meals made with Greek olive oil and the quiet repetition of “Good Nite Pug.” The diary does more than document a prisoner’s life. It restores the living man to a history that would otherwise be written only in the language of aircraft losses and combat reports.³⁶

From Sagan to homeΑπό το Sagan στο σπίτι

8.8.1944Stalag Luft III, SaganStalag Luft III, Sagan
27.1.1945March out: 34 miles in five daysΠορεία: 34 μίλια σε πέντε ημέρες
4.2.1945By train to NurembergΜε τρένο στη Νυρεμβέργη
15.4.1945March: 69 miles in 12 daysΠορεία: 69 μίλια σε 12 ημέρες
29.4.1945Liberated at MoosburgΑπελευθέρωση στο Moosburg
9.5.1945C-47 to FranceΜε C-47 στη Γαλλία
19.5.1945Troopship for BostonΜεταγωγικό για Βοστώνη
24.12.1945DischargedΑπόλυση

Ten months a prisonerΔέκα μήνες αιχμάλωτος

Stalag Luft IIIStalag Luft IIIFive monthsΠέντε μήνες
NurembergΝυρεμβέργηFebruary–April 1945Φεβρουάριος–Απρίλιος 1945
MoosburgMoosburgStalag VII-AStalag VII-A
LiberatedΑπελευθέρωσηMoosburg, 29 April 1945Moosburg, 29 Απριλίου 1945
HomeΕπιστροφήArrival reported
30 May 1945Η άφιξη αναγγέλθηκε
30 Μαΐου 1945
DischargedΑπόλυσηChristmas Eve 1945Παραμονή Χριστουγέννων 1945

Ο χειμώνας μετέτρεψε την αιχμαλωσία σε διαφορετικό μαρτύριο. Καθώς ο Κόκκινος Στρατός προέλαυνε στην ανατολική Γερμανία, οι αρχές του στρατοπέδου διέταξαν εκκένωση στα τέλη Ιανουαρίου 1945. Σύμφωνα με την οικογενειακή μεταγραφή, η αναχώρηση άρχισε στις 27 Ιανουαρίου. Ακολούθησε πορεία περίπου 34 μιλίων μέσα σε πέντε ημέρες, που άφησε τον Pappas με πληγιασμένα και πρησμένα πόδια και διάστρεμμα στον αστράγαλο. Ύστερα ήρθε η μεταφορά με τρένο προς τη Νυρεμβέργη. Στις 4 Φεβρουαρίου περιέγραψε τη δυσφορία και την ταπείνωση των ημερών μέσα σε βαγόνι χωρίς επαρκείς συνθήκες υγιεινής. Η απόσταση ήταν ένα μέρος της δοκιμασίας· η σωματική καταπόνηση ανθρώπων ήδη εξασθενημένων από την αιχμαλωσία ήταν ένα άλλο.³⁰

Στη Νυρεμβέργη το στρατόπεδο ήταν υπερπλήρες, βρώμικο και στερημένο από βασικά εφόδια. Ο Pappas παραπονιόταν για λιγοστό φαγητό, έλλειψη ζεστού νερού και ανεπαρκείς προμήθειες. Καθώς η ήττα της Γερμανίας πλησίαζε, οι συνθήκες των κρατουμένων δεν βελτιώνονταν αυτομάτως επειδή οι συμμαχικοί στρατοί έρχονταν κοντύτερα. Ωστόσο, οι καταχωρίσεις του έγιναν σταδιακά πιο αισιόδοξες. Στις 26 Μαρτίου μπορούσε πια να γράψει ότι ο πόλεμος φαινόταν να εξελίσσεται ευνοϊκά και πως ίσως το σπίτι δεν ήταν πολύ μακριά. Αυτές οι λέξεις συγκινούν ακριβώς επειδή γράφτηκαν πριν ακόμη ο ίδιος γνωρίζει πότε θα ήταν ελεύθερος.³¹

Ο πόλεμος φαινόταν να εξελίσσεται ευνοϊκά, και ίσως το σπίτι δεν ήταν πολύ μακριά.

Στα μέσα Απριλίου οι Γερμανοί μετακίνησαν ξανά τους αιχμαλώτους, αυτή τη φορά νοτιότερα, προς το Moosburg. Η οικογενειακή αφήγηση αναφέρει πορεία περίπου 69 μιλίων σε δώδεκα ημέρες. Καθ’ οδόν ο George σημείωνε την παρουσία συμμαχικών αεροσκαφών, τη βοήθεια πολιτών και περιστασιακά τρόφιμα που έρχονταν σε μεγάλη αντίθεση με τις μερίδες της αιχμαλωσίας. Σε μια στάση έφαγε το πρώτο φρέσκο αυγό από τότε που είχε καταρριφθεί. Για κάποιον που είχε αφιερώσει ολόκληρες σελίδες στη σκέψη του φαγητού, αυτή η λεπτομέρεια άξιζε να καταγραφεί δίπλα στα μεγάλα πολεμικά γεγονότα. Τα σημάδια του τέλους ήταν πλέον ορατά, αλλά έπρεπε ακόμη να συνεχίσει να βαδίζει για να τα φθάσει.³²

Στις 29 Απριλίου 1945 οι αμερικανικές δυνάμεις έφθασαν στο Stalag VII-A του Moosburg και απελευθέρωσαν τους αιχμαλώτους. Ο Pappas ονόμασε την καταχώρισή του «The Great Day». Το νόημα ήταν απλό: επιτέλους ήταν ελεύθεροι και το σπίτι ίσως βρισκόταν κοντά. Πριν από μήνες, η λέξη «σπίτι» σήμαινε ένα μενού που μπορούσε μόνο να σχεδιάζει ή το όνομα «Pug» που έγραφε πριν κλείσει μια ημέρα του ημερολογίου του. Τώρα η ελπίδα είχε γίνει πραγματικότητα, αν και θα χρειάζονταν ακόμη εβδομάδες για να ολοκληρωθεί η επιστροφή. Το τετράδιο που είχε αρχίσει ως σύντροφος της αιχμαλωσίας τον είχε φέρει ως την πρώτη ημέρα της ελευθερίας.³³

Στις 9 Μαΐου μεταφέρθηκε με C-47 προς τη Γαλλία. Σύμφωνα με το οικογενειακό χρονολόγιο, στις 19 Μαΐου επιβιβάστηκε στο Southampton για το ταξίδι προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Την επομένη έκανε μία από τις τελευταίες αφηγηματικές εγγραφές του: η θάλασσα ήταν ταραγμένη, το ταξίδι υποσχόταν μεγάλη διάρκεια και είχε περάσει σχεδόν ολόκληρη την ημέρα στο κρεβάτι του πλοίου. Στις 30 Μαΐου η Ella έλαβε επίσημη ειδοποίηση ότι ο σύζυγός της είχε φθάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γυναίκα στην οποία είχε αφιερώσει το ημερολόγιό του και για την οποία είχε τελειώσει τόσες σελίδες με μια καληνύχτα μπορούσε επιτέλους να τον δει ξανά.³⁴

Μετά την άδεια και τις διαδικασίες αποστράτευσης, ο George απολύθηκε, σύμφωνα με την οικογενειακή αφήγηση, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1945. Με την Ella απέκτησαν τρία παιδιά. Ασχολήθηκε με επιχειρήσεις, αγαπούσε το γκολφ και διαιτήτευε αγώνες μπέιζμπολ, ενώ για τον πόλεμο φαίνεται πως μιλούσε πολύ λιγότερο απ’ όσο θα μπορούσαν να διηγηθούν οι σελίδες του ημερολογίου του. Η οικογένειά του διατήρησε τη μνήμη της προσφοράς του. Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, προβλήματα υγείας δεν του επέτρεψαν να καταταγεί ξανά κατά τον Πόλεμο της Κορέας. Πέθανε το 1978 έπειτα από σοβαρή ασθένεια. Επειδή η διαθέσιμη οικογενειακή πηγή δεν θεμελιώνει ακριβή ημέρα θανάτου, διατηρούμε μόνο το έτος.³⁵

Η στρατιωτική του πορεία μπορεί να αποτυπωθεί σε ημερομηνίες, αριθμούς αεροσκαφών και δεκαέξι εγγραφές ενός καταλόγου αποστολών. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους· οι ονομαστικές καταστάσεις πληρωμάτων που λείπουν θα βοηθήσουν κάποτε να ελεγχθούν πληρέστερα. Ο Pappas, όμως, μας άφησε και μια διαφορετική μαρτυρία, που δεν χωρά σε πίνακα. Στις σελίδες της, το φλεγόμενο Fortress και ο θάνατος των Strange, Booth και Prokop συνυπάρχουν με τα ονόματα Ελλήνων συγκρατουμένων, τη γεύση του μαύρου ψωμιού, ένα φρέσκο αυγό στον δρόμο, όνειρα για φαγητά με ελληνικό ελαιόλαδο και τη σιωπηλή επανάληψη του «Good Nite Pug». Το ημερολόγιο δεν τεκμηριώνει απλώς τη ζωή ενός αιχμαλώτου. Ξαναδίνει ανθρώπινη μορφή σε μια ιστορία που διαφορετικά θα γραφόταν μόνο με τη γλώσσα των καταρρίψεων και των πολεμικών αναφορών.³⁶

From Sagan to homeΑπό το Sagan στο σπίτι

8.8.1944Stalag Luft III, SaganStalag Luft III, Sagan
27.1.1945March out: 34 miles in five daysΠορεία: 34 μίλια σε πέντε ημέρες
4.2.1945By train to NurembergΜε τρένο στη Νυρεμβέργη
15.4.1945March: 69 miles in 12 daysΠορεία: 69 μίλια σε 12 ημέρες
29.4.1945Liberated at MoosburgΑπελευθέρωση στο Moosburg
9.5.1945C-47 to FranceΜε C-47 στη Γαλλία
19.5.1945Troopship for BostonΜεταγωγικό για Βοστώνη
24.12.1945DischargedΑπόλυση

B-17G 43-37533 · MACR 7587B-17G 43-37533 · MACR 7587

The crewΤο πλήρωμα

In his diary Pappas wrote a page, “To Members of the Best Crew”, for the three who died, and gave a page to the six who made it out: “The Lucky Ones”. A tenth man, the waist gunner Szoke, stayed at the base on 6 August.Στο ημερολόγιό του ο Pappas έγραψε μια σελίδα, «Στα μέλη του καλύτερου πληρώματος», για τους τρεις που χάθηκαν, και αφιέρωσε μια σελίδα στους έξι που σώθηκαν: «Οι τυχεροί». Ένας δέκατος, ο πλάγιος πολυβολητής Szoke, είχε μείνει στη βάση στις 6 Αυγούστου.

Killed in actionΈπεσαν

Wilson R. Strange

1st Lt., pilotΥπολοχαγός, κυβερνήτης
Frank E. Booth

NavigatorΠλοηγός
Edward J. Prokop

Left waist gunnerΑριστερός πλάγιος πολυβολητής

“The Lucky Ones”«Οι τυχεροί»

George J. Pappas

2nd Lt., co-pilotΑνθυπολοχαγός, συγκυβερνήτης
Otis G. Smith

BombardierΒομβαρδιστής
Kenneth F. Barlow

Flight engineer / top turretΜηχανικός / ραχιαίος πυργίσκος
Ross J. Morrell

Radio operatorΑσυρματιστής
Lionel S. Zeigler

Ball turret gunnerΣφαιρικός πυργίσκος
Donald B. Killoran

Tail gunner, wounded in both armsΟυραίος πολυβολητής, τραυματίστηκε και στα δύο χέρια

The ten men of Lt. Strange’s crew, four standing and six crouching, in front of the nose of a B-17G; the photo is marked “Lt. Strange’s crew” — **Lt. Strange’s crewΤο πλήρωμα του Strange**Lt. Strange’s crew pose in an official photo probably during their tour in England, with a B-17G as a background. George Pappas is on the back row, standing second from the right with Lt. Strange right beside him, second from the left. The crew flew together 15 missions (Lt. Strange flew one more while flying as a Co-pilot to another crew to gain experience) before their bomber was shot down by flak. (Dean Pappas)Το πλήρωμα του Υπολοχαγού (Ι) Strange ποζάρει σε επίσημη φωτογραφία, πιθανόν κατά τη διάρκεια της θητείας τους στην Αγγλία, με φόντο ένα B-17G. Ο George Pappas βρίσκεται στην πίσω σειρά, όρθιος, δεύτερος από δεξιά, με τον Υπολοχαγό (Ι) Strange ακριβώς δίπλα του, δεύτερο από αριστερά. Το πλήρωμα πέταξε μαζί 15 αποστολές (ο Strange πέταξε μία ακόμη ως συγκυβερνήτης σε άλλο πλήρωμα για να αποκτήσει εμπειρία) πριν το βομβαρδιστικό τους καταρριφθεί από αντιαεροπορικά. (Dean Pappas)

Research archiveΑρχείο έρευνας

Research & sourcesΈρευνα & πηγές

The narrative rests on George Pappas’s own POW diary, A Wartime Log, his casualty questionnaire in Missing Air Crew Report 7587, the 351st Bombardment Group mission records and the family’s papers and photographs. The 36 notes follow the Chicago style.Η αφήγηση στηρίζεται στο ημερολόγιο αιχμαλωσίας του George Pappas, το A Wartime Log, στο ερωτηματολόγιο απωλειών του στην αναφορά Missing Air Crew Report 7587, στα αρχεία αποστολών της 351ης Πτέρυγας και στα έγγραφα και τις φωτογραφίες της οικογένειας. Οι 36 σημειώσεις ακολουθούν το σύστημα Chicago.

Text and research by Greeks in Foreign Cockpits, with the support of the George J. Pappas family. The earlier article on George Pappas by The Army Heritage Center Foundation (www.armyheritage.org) is cited in the notes as a source. Special thanks to Dean Pappas and Dean Popps for letting us present George’s story, and to George Moris for his help in finding the family of Zaharias Spendos. Profile: Gaëtan Marie. Photographs: Dean Pappas, George Spendos, HAF, USAAF, USAF.Κείμενο και έρευνα: Greeks in Foreign Cockpits, με την υποστήριξη της οικογένειας του George J. Pappas. Το παλαιότερο άρθρο για τον George Pappas του The Army Heritage Center Foundation (www.armyheritage.org) αναφέρεται στις σημειώσεις ως πηγή. Ευχαριστούμε θερμά τον Dean Pappas και τον Dean Popps που μας επέτρεψαν να παρουσιάσουμε την ιστορία του George, καθώς και τον George Moris για τη βοήθειά του στον εντοπισμό της οικογένειας του Ζαχαρία Σπένδου. Προφίλ: Gaëtan Marie. Φωτογραφίες: Dean Pappas, George Spendos, ΠΑ, USAAF, USAF.

NotesΣημειώσεις

The personal sixteen-sortie list is preserved from the family register. Individual crew assignments remain provisional where no squadron loading list is available. The MACR gives seventeen sorties for Strange and Booth, not necessarily for Pappas. Recollections and family transcriptions are identified as such in the notes.Ο προσωπικός κατάλογος δεκαέξι εξόδων διατηρείται ως οικογενειακή καταγραφή. Όπου δεν υπάρχει ονομαστικό load list, η ατομική συμμετοχή δεν θεωρείται ανεξάρτητα επαληθευμένη. Το MACR αναφέρει δεκαεπτά εξόδους για Strange και Booth, όχι κατ’ ανάγκην για τον Pappas.

1U.S. Army Air Forces, Missing Air Crew Report (MACR) No. 7587, B-17G 43-37533, 6 August 1944, George J. Pappas casualty questionnaire and handwritten continuation, PDF pp. 11–12, National Archives and Records Administration (NARA), family-supplied facsimile; 351st Bombardment Group, “Mission 185,” 6 August 1944, https://351st.org/351stMissions/Mission185/Mission185.html. ↩
2George J. Pappas family biographical account, “George Pappas.docx,” undated, Dean Pappas family collection, George Pappas – B-17 Pilot, Dropbox; Army Heritage Center Foundation, “2nd Lieutenant George Pappas,” Soldier Stories, https://www.armyheritage.org/soldier-stories/2nd-lieutenant-george-pappas/. ↩
3Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
4Ibid.; George J. Pappas, A Wartime Log for British Prisoners, family-held facsimile, “Pappas Diary Edited.pdf,” Dean Pappas collection. ↩
5Pappas family biographical account, “George Pappas.docx”; family photographs supplied by Dean Pappas. ↩
6Pappas family biographical account; “George J. Pappas,” sixteen-sortie register reproduced in Greeks in Foreign Cockpits, https://www.greeks-in-foreign-cockpits.com/pilots-crews/bomber-pilots-copilots/george-j-pappas/. Daily crew loading lists have not yet independently confirmed every listed sortie. ↩
7Pappas sixteen-sortie register, sorties 1–3, 7–9 July 1944; individual crew-list verification outstanding. ↩
8Ibid., sorties 4–7, 11–16 July 1944. ↩
9Ibid., sortie 8, 21 July 1944; separate aircraft-loss records concerning B-17 42-107046, 6 August 1944. ↩
10351st Bombardment Group, “Mission 176,” 24 July 1944, formation diagram and operational report, https://351st.org/351stMissions/Mission176/Mission176.html; Pappas sixteen-sortie register, sortie 9. ↩
11Pappas sixteen-sortie register, sorties 10–11; 351st Bombardment Group, “Mission 178,” 28 July 1944, formation diagram and operational report, https://351st.org/351stMissions/Mission178/Mission178.html. ↩
12Pappas sixteen-sortie register, sortie 12; 351st Bombardment Group, “Mission 180,” 31 July 1944, aircraft reports and crew comments, https://351st.org/351stMissions/Mission180/Mission180.html. ↩
13Pappas sixteen-sortie register, sorties 13–15, 1–5 August 1944; 351st Bombardment Group, “Mission 185,” 6 August 1944. ↩
14351st Bombardment Group, “Mission 185”; MACR 7587, PDF pp. 4–7. ↩
15MACR 7587, Pappas casualty questionnaire and handwritten continuation, PDF pp. 11–12. ↩
16Arthur L. Hartwell, Staff Sergeant, “Eyewitness Account,” signed statement, 6 August 1944, MACR 7587, original sheet 63, PDF p. 7. The statement gives the witnessing aircraft as 42-31879 and describes the mission as one to Berlin; the 351st Group operational documentation identifies the target at Genshagen. ↩
17MACR 7587, Pappas questionnaire, PDF pp. 11–12, and crew casualty records, PDF pp. 19, 21–22. ↩
18Pappas, A Wartime Log, PDF p. 28, “The Lucky Ones”; Dean Pappas family photograph, “Pappas G5.jpg,” captioned “Lt. Strange’s Crew.” The photographic identification of every man remains incomplete. ↩
19MACR 7587, retrospective casualty questionnaires concerning Edward J. Prokop, PDF pp. 10 and 16. The suggested circumstances of his death are witness interpretations, not established findings. ↩
20Pappas family biographical account, “George Pappas.docx”; MACR 7587, PDF pp. 11–12. ↩
21MACR 7587, PDF pp. 19–23; Pappas, A Wartime Log, PDF p. 28. ↩
22Pappas family biographical account, transcriptions of War Department notifications dated 21 August and 4 September 1944. ↩
23Pappas, A Wartime Log, PDF pp. 3–6; Pappas family biographical account. The original printed log identifies War Prisoners’ Aid of the YMCA, Geneva, as its publisher/distributor. ↩
24Pappas, A Wartime Log, PDF pp. 6 and 28; Pappas family biographical account. The handwritten names are reproduced as they appear in the diary. ↩
25Pappas, A Wartime Log, PDF pp. 6 and 28 and homecoming-menu pages; Pappas family biographical account. ↩
26Pappas family biographical account, transcriptions of diary entries dated 28 August and 22 November 1944. ↩
27Pappas, A Wartime Log, drawings, address lists, poems and miscellaneous inscriptions; Pappas family biographical account. ↩
28Pappas, A Wartime Log, homecoming menus and prisoner recipes; Pappas family biographical account. ↩
29Pappas, A Wartime Log, PDF pp. 27–28; MACR 7587, crew fate records, PDF pp. 19–22. ↩
30Pappas family biographical account, diary transcriptions for 27 January–4 February 1945. ↩
31Ibid., Nuremberg entries and diary transcription for 26 March 1945. ↩
32Ibid., April 1945 entries concerning the march to Moosburg. ↩
33Ibid., diary entry of 29 April 1945. ↩
34Ibid., diary entries of 9, 19 and 20 May 1945 and War Department notification of 30 May 1945. ↩
35Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
36Pappas, A Wartime Log; MACR 7587; Pappas sixteen-sortie register. Individual daily loading-list confirmation remains outstanding. ↩

1MACR 7587 Κατάθεση και χειρόγραφη συνέχεια George J. Pappas, σελ. PDF 11–12· 351st Bombardment Group, Group Mission 185 (6 August 1944). ↩
2Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
3Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
4Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
5Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
6Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. ↩
7Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding.· έξοδοι 1–3, 7–9 Ιουλίου 1944. ↩
8Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδοι 4–7, 11–16 Ιουλίου 1944. ↩
9Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδος 8, 21 Ιουλίου 1944· στοιχεία απώλειας 42-107046, 6 Αυγούστου 1944. ↩
10351st Bombardment Group, Group Mission 176 (24 July 1944).· Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδος 9. ↩
11Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδοι 10–11· 351st Bombardment Group, Group Mission 178 (28 July 1944). ↩
12Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδος 12· 351st Bombardment Group, Group Mission 180 (31 July 1944). ↩
13Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. Έξοδοι 13–15· 351st Bombardment Group, Group Mission 185 (6 August 1944). ↩
14351st Bombardment Group, Group Mission 185 (6 August 1944).· MACR 7587 σελ. PDF 4–7. ↩
15MACR 7587· ερωτηματολόγιο και χειρόγραφη κατάθεση Pappas, σελ. PDF 11–12· 351st Bombardment Group, Group Mission 185 (6 August 1944). ↩
16MACR 7587· κατάθεση Arthur L. Hartwell, σελ. PDF 7· 351st Bombardment Group, Group Mission 185 (6 August 1944). ↩
17MACR 7587· κατάθεση Pappas, σελ. PDF 11–12· καταστάσεις προσωπικού, σελ. PDF 19 και 21–22. ↩
18Pappas, A Wartime Log, PDF· σελ. PDF 28, «The Lucky Ones»· οικογενειακή φωτογραφία «Pappas G5.jpg». ↩
19MACR 7587· ερωτηματολόγια για τον Prokop, σελ. PDF 10 και 16. ↩
20Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· MACR 7587 σελ. PDF 11–12. ↩
21MACR 7587· σελ. PDF 19–23· Pappas, A Wartime Log, PDF σελ. 28. ↩
22Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· οικογενειακές μεταγραφές των τηλεγραφημάτων 21 Αυγούστου και 4 Σεπτεμβρίου 1944. ↩
23Pappas, A Wartime Log, PDF· σελ. PDF 3–6· Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
24Pappas, A Wartime Log, PDF σελ. 6, 28· Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
25Pappas, A Wartime Log, PDF σελ. 6 και 28, και σελίδες των μενού· Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
26Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· ημερολογιακές καταχωρίσεις 28 Αυγούστου και 22 Νοεμβρίου 1944. ↩
27Pappas, A Wartime Log, PDF· σχέδια, διευθύνσεις και σημειώσεις στο τετράδιο· Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
28Pappas, A Wartime Log, PDF· μενού και συνταγές αιχμαλώτων· Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
29Pappas, A Wartime Log, PDF σελ. 27–28· MACR 7587 κατάσταση πληρώματος, σελ. PDF 19–22. ↩
30Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· οικογενειακή μεταγραφή 27 Ιανουαρίου–4 Φεβρουαρίου 1945. ↩
31Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· ημερολόγιο Νυρεμβέργης και εγγραφή 26 Μαρτίου 1945. ↩
32Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· καταχωρίσεις Απριλίου 1945. ↩
33Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· καταχώριση ημερολογίου 29 Απριλίου 1945. ↩
34Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.”· ημερολογιακές εγγραφές 9, 19 και 20 Μαΐου και τηλεγράφημα 30 Μαΐου 1945. ↩
35Pappas family biographical account, “George Pappas.docx.” ↩
36Pappas, A Wartime Log, PDF· MACR 7587· Pappas sixteen-sortie register, entries indicated; individual loading-list verification outstanding. ↩

USAAF

511th Bombardment Squadron · 351st Bombardment Group · 1944–1945

Greeks in Foreign CockpitsEighth Air Force · 1944

Second LieutenantGeorge J. Pappas

InsideThis dossier

George J.Pappas

Quick FactsΜε μια ματιά

From Moutsounitsa to PolebrookΑπό τη Μουτσούνιτσα στο Polebrook

Service recordΥπηρεσιακή πορεία

From Texas to PolebrookΑπό το Τέξας στο Polebrook

Service recordΥπηρεσιακή πορεία

From Texas to PolebrookΑπό το Τέξας στο Polebrook

Sixteen sortiesΔεκαέξι έξοδοι

Combat missionsΠολεμικές αποστολές

Missions by monthΑποστολές ανά μήνα

B-17s flown, by codeB-17 ανά κωδικό

Mission ledgerΠίνακας αποστολών

B-17G · 43-37533

The Fortress and the 5000thΤο Fortress και το 5.000ό

6 August 19446 Αυγούστου 1944

Shot down over GermanyΚατάρριψη πάνω από τη Γερμανία

The lastmissionΗ τελευταίααποστολή

Stalag Luft IIIStalag Luft III

In captivityΣτην αιχμαλωσία

Greeks behind the wireΈλληνες πίσω από τα συρματοπλέγματα

In captivityΣτην αιχμαλωσία

Greeks behind the wireΈλληνες πίσω από τα συρματοπλέγματα

The diary of a KriegieΤο ημερολόγιο ενός Kriegie

The road homeΟ δρόμος για το σπίτι

Ten months a prisonerΔέκα μήνες αιχμάλωτος

From Sagan to homeΑπό το Sagan στο σπίτι

Ten months a prisonerΔέκα μήνες αιχμάλωτος

From Sagan to homeΑπό το Sagan στο σπίτι

The crewΤο πλήρωμα

Killed in actionΈπεσαν

“The Lucky Ones”«Οι τυχεροί»

Research & sourcesΈρευνα & πηγές

NotesΣημειώσεις