USAAF
P-47 THUNDERBOLT PILOT
63rd FIGHTER SQUADRON / 56th FIGHTER GROUP
ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ — ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ ΣΤΟ KALAMAZOO
Ο Arthur Sugas, γεννημένος ως Αθανάσιος Σούγκας στα Τρίκαλα στις 27 Δεκεμβρίου 1919, ήταν Ελληνοαμερικανός πιλότος μαχητικών που υπηρέτησε στην Αεροπορία Στρατού των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πατέρας του, Constantine Sugas, είχε μεταναστεύσει νωρίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες και είχε εγκατασταθεί στο Kalamazoo του Michigan. Στις 23 Αυγούστου 1928, ο οκτάχρονος Αθανάσιος ακολούθησε μαζί με τη μητέρα του Maria και την αδελφή του Stella, ταξιδεύοντας με το SS Edison, ώστε να επανενωθούν μαζί του στο Kalamazoo. Ο νεαρός ελληνοαμερικανός ακολουθούσε τα βήματα του Spiros Pisanos, με τη διαφορά ότι ήταν μαζί με την οικογένειά του. Εκεί ο Athanasios έγινε σταδιακά ο Arthur των αμερικανικών εγγράφων. Η αλλαγή του μικρού ονόματος, ωστόσο, δεν σήμαινε εγκατάλειψη της ελληνικής του ταυτότητας. Η οικογένεια ανήκε σε μια στενά δεμένη ελληνοαμερικανική κοινότητα. Ο Arthur συμμετείχε στην ελληνορθόδοξη ζωή της πόλης και στους Sons of Pericles, τη νεανική οργάνωση που συνδεόταν με την AHEPA. Η Ελλάδα, η οικογένεια και οι παραδόσεις συνυπήρχαν με την αμερικανική καθημερινότητα. Ένας από τους ανθρώπους που σημάδεψαν τα νεανικά του χρόνια ήταν ο Nicholas “Nick” Stampolis, επίσης ελληνικής καταγωγής. Οι δύο νέοι ήταν στενοί φίλοι από τα σχολικά τους χρόνια και η αεροπορία φαίνεται ότι είχε αρχίσει νωρίς να τους γοητεύει. Στο McKinley Elementary προβάλλονταν τα καλοκαίρια ταινίες πάνω στον εξωτερικό τοίχο του σχολείου. Ανάμεσά τους υπήρχαν και θέματα σχετικά με τον Charles Lindbergh. Παράλληλα, αεροσκάφη επισκέπτονταν το αεροδρόμιο του Kalamazoo και, σύμφωνα με οικογενειακές αναμνήσεις, ο Arthur και ο Nick είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά αυτόν τον νέο κόσμο. Στα δωμάτιά τους κρέμονταν μοντέλα αεροπλάνων από ξύλο balsa και χαρτί. Ο Arthur, όμως, δεν ήταν μόνο ένας νεαρός που ονειρευόταν την πτήση. Έπαιζε τένις και μπάσκετ, ασχολούνταν με το κυνήγι, το ψάρεμα και το πατινάζ, δούλευε ως λουστραδόρος και ως διανομέας εφημερίδων για να κερδίζει τα δικά του χρήματα. Παράλληλα έπαιζε βιολί και έμαθε μαντολίνο από τον πατέρα του. Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη εικόνα που πρέπει να κρατήσουμε πριν εμφανιστούν στη ζωή του οι στολές και τα Thunderbolt: ένας δραστήριος, κοινωνικός νέος, βαθιά ενταγμένος τόσο στην αμερικανική κοινωνία όσο και στην ελληνική κοινότητα του Kalamazoo.
Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΥΡΑΝΟΥΣ
Το 1939 αποφοίτησε από το Kalamazoo Central High School και συνέχισε στο Western Michigan College of Education. Την ίδια περίοδο άρχισε να πλησιάζει σοβαρότερα την αεροπορία μέσω της πολιτικής πτητικής εκπαίδευσης. Τον Απρίλιο του 1941 υπέβαλε επίσημη αίτηση για να γίνει Δόκιμος Αεροπόρος της Αεροπορίας Στρατού. Η Ευρώπη βρισκόταν ήδη σε πόλεμο, η Ελλάδα πολεμούσε από τον Οκτώβριο του 1940 και, παρότι δεν έχουμε προσωπική του δήλωση που να συνδέει ευθέως την απόφασή του με τα γεγονότα στην πατρίδα όπου γεννήθηκε, είναι βέβαιο ότι ο Arthur ανήκε πλέον σε μια γενιά νέων που έβλεπε τον πόλεμο να πλησιάζει. Στις 29 Οκτωβρίου 1941 κατατάχθηκε στην αμερικανική αεροπορία. Ακολούθησε η απαιτητική διαδικασία στρατιωτικής πτητικής εκπαίδευσης. Τον Μάρτιο του 1942, στο Foster Field του Texas, ο επίσημος ιατρικός του φάκελος κατέγραφε ήδη 130 ώρες πτήσης. Τον Μάιο του 1942 ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του με την Class 42-E, απέκτησε τις πολυπόθητες ασημένιες πτέρυγες του Ιπταμένου και ονομάστηκε Ανθυπολοχαγός. Μόλις λίγες ημέρες αργότερα, στις 5 Ιουνίου 1942, τοποθετήθηκε στην 63rd Fighter Squadron. Η είσοδός του στα καταδιωκτικά δεν ήταν χωρίς δυσκολίες. Στις 9 Ιουνίου, ενώ πετούσε με το P-40F Warhawk 41-13758 στο Bradley Field, πραγματοποίησε λανθασμένη προσέγγιση με μικρή ταχύτητα. Το αεροσκάφος απώλεσε στήριξη και, έπειτα από μια αποτυχημένη προσπάθεια του νεαρού πιλότου να διορθώσει την κατάσταση και να απογειωθεί ξανά, συνετρίβη.
«Προσέγγιζα τον διάδρομο Νο. 1 για προσγείωση. Η ταχύτητά μου στην κατολίσθηση ήταν πολύ μικρή και περίπου δέκα πόδια πάνω από το έδαφος το αεροπλάνο απώλεσε τη στήριξή του και έπεσε η αριστερή πτέρυγα. Έσπρωξα τη μανέτα ισχύος προς τα εμπρός για να σηκώσω την πτέρυγα, αλλά είχα το αεροπλάνο ρυθμισμένο με ουραία ζύγιση και απώλεσε ξανά τη στήριξή του. Έκοψα την ισχύ και έκλεισα τους διακόπτες της μπαταρίας και της ανάφλεξης καθώς το αεροπλάνο χτυπούσε στο έδαφος.»
Ο Arthur βγήκε ζωντανός. Η επιτροπή διερεύνησης απέδωσε το ατύχημα σε λανθασμένη κρίση και τεχνική του χειριστή. Ήταν ένα σκληρό μάθημα σε μια εποχή κατά την οποία νέοι πιλότοι περνούσαν πολύ γρήγορα από τα εκπαιδευτικά αεροσκάφη στα πανίσχυρα μονοθέσια καταδιωκτικά. Το περιστατικό δεν σταμάτησε την καριέρα του. Παρέμεινε στη Μοίρα, ανέλαβε καθήκοντα αρχηγού ζεύγους και αξιωματικού επιχειρήσεων του Σμήνους C. Στις 17 Δεκεμβρίου 1942, η Kalamazoo Gazette μπορούσε πλέον να αναγγείλει ότι ο Arthur είχε προαχθεί από Ανθυπολοχαγό σε Υπολοχαγό και υπηρετούσε με την 63η Μοίρα στο Bridgeport του Connecticut.²⁸ Μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ο φοιτητής του Kalamazoo και εκπαιδευόμενος χειριστής πολιτικής αεροπορίας είχε μετατραπεί σε πιστοποιημένο στρατιωτικό χειριστή, σε αξιωματικό Μοίρας Μαχητικών και αρχηγό ζεύγους. Η περίοδος της προετοιμασίας του στις Ηνωμένες Πολιτείες πλησίαζε στο τέλος της. Η επόμενη φάση της ζωής του θα οδηγούσε τον Arthur Sugas και την 56η Σμηναρχία Μαχητικών μακριά από την Αμερική, προς τον αεροπορικό πόλεμο της Ευρώπης
Ο Yπολοχαγός Arthur Sugas καθώς εισέρχεται στο πιλοτήριο ενός Thunderbolt πριν από μια ακόμα αποστολή πάνω από την κατεχόμενη Ευρώπη, με την 63η Μοίρα, της 56ης Σμηναρχίας Μαχητικών. (www.56thfightegroup.com)
Ο Arthur Sugas και το P-40F 41-13758. Στις 9 Ιουνίου 1942, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την τοποθέτησή του στην 63η Μοίρα Μαχητικών, ο νεαρός Ανθυπολοχαγός ενεπλάκη σε σοβαρό εκπαιδευτικό ατύχημα στο Bradley Field του Connecticut κατά τη μεταβατική του εκπαίδευση στο P-40. Ο Sugas επέζησε και συνέχισε κανονικά την εκπαίδευση και την εξέλιξή του ως χειριστής μαχητικών. Στη σύνθεση απεικονίζεται επίσης το P-40F 41-13758, το αεροσκάφος του συγκεκριμένου ατυχήματος. (USAAF, profile Bertrand Brown aka Gaetan Marie)
Ο Ελληνοαμερικανός πιλότος Arthur Sugas σκοτώθηκε σε αερομαχία, πιθανότατα από τον άσο της JG 26, Johannes Naumann στις 17 Αυγούστου 1943 πετώντας με το P-47C-5-RE 41-6372, UN-S, 'ELMER'S TUNE' κατά τη διάρκεια της τελευταίας του αποστολής, λίγο πριν την επιστροφή του στις Η.Π.Α. για το οποίο δεν υπάρχουν δυστυχώς φωτογραφίες. To nose art απεικονίζεται υποθετικά με βάση το πως ήταν συνήθως τα αντίστοιχα στην 56η Μοίρα. Υπάρχει μια μαρτυρία του Αρίστου Σπούγιου, ενός άλλου Ελληνοαμερικανού από το Kalamazoo και φίλου της οικογένειας Sugas όπου αναφέρεται σε ένα πιλότο της 63ης Μοίρας Μαχητικών ο οποίος επισκέφτηκε το σπίτι του Arthur μετά τον πόλεμο. Σύμφωνα με τον Σπούγιο, ο πιλότος αυτός δήλωσε στους γονείς του Arthur ότι αισθανόταν μεγάλη ενοχή διότι ο Arthur πέταγε με το δικό του αεροπλάνο την ημέρα που σκοτώθηκε, καθώς το προσωπικό καταδιωκτικό του Arthur ήταν καθηλωμένο για επισκευές. Σύμφωνα με νεότερα στοιχεία αναφορικά με τις αποστολές του Arthur από τον ερευνητή της 8ης Αεροπορικής Δύναμης, Peter Randal (http://www.littlefriends.co.uk/) o Αrthur πετούσε όντως με το δικό του Thunderbolt (Copyright Bertrand Brown aka Gaetan Marie)
ΜΕ ΤΗΝ 56η ΣΜΗΝΑΡΧΙΑ ΜΑΧΗΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ
Η 56η Σμηναρχία, η Μονάδα που θα έμενε στην ιστορία ως το περίφημο Zemke’s Wolfpack, έφθασε στην Αγγλία και άρχισε να μετατρέπεται στο μεγάλο επιθετικό όπλο που αργότερα θα γινόταν θρυλικό στους ουρανούς της Ευρώπης. Για τους πιλότους της όμως η πραγματικότητα του 1943 ήταν πολύ λιγότερο ρομαντική. Το Republic P-47 Thunderbolt ήταν μεγάλο, βαρύ και εξαιρετικά ισχυρό. Η οκταπλή συστοιχία των πολυβόλων των .50 in μπορούσε να προκαλέσει τρομακτική καταστροφή, αλλά η πρώτη γενιά των P-47 είχε περιορισμένη ακτίνα δράσης. Τα αμερικανικά καταδιωκτικά δεν μπορούσαν ακόμη να συνοδεύουν τα βαριά βομβαρδιστικά μέχρι τους βαθύτερους στόχους της Γερμανίας. Ο Arthur άρχισε την επιχειρησιακή του δράση την άνοιξη του 1943. Το ατομικό μητρώο αποστολών του περιλαμβάνει σήμερα 37 επιχειρησιακές καταχωρίσεις από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 1943, μία από τις οποίες σημειώνεται ως DNTO — Did Not Take Off. Στη μεγάλη πλειονότητα των καταχωρίσεων ο Sugas συνδέεται με το P-47C-5-RE 41-6372, κωδικός UN-S, το ίδιο αεροσκάφος με το οποίο θα πετούσε και την τελευταία ημέρα της ζωής του. Χρησιμοποίησε, ωστόσο, και άλλα Thunderbolt της 63rd Squadron. Η παλαιότερη σύνδεση του ονόματος “Elmer’s Tune” με συγκεκριμένο προσωπικό αεροσκάφος του Sugas παραμένει γνωστή στη μεταγενέστερη βιβλιογραφία, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί πρωτογενές επιχειρησιακό έγγραφο που να συνδέει με απόλυτη βεβαιότητα την ονομασία, τον αριθμό σειράς και τη διακόσμηση. Ο Arthur δεν έγινε άσος. Η αξία ενός πιλότου μαχητικών, όμως, δεν μετριόταν μόνο με καταρρίψεις. Πετούσε επανειλημμένα σε θέσεις αρχηγού στοιχείου, συνόδευε σχηματισμούς, συμμετείχε σε επιχειρήσεις πάνω από την κατεχόμενη Ευρώπη και σταδιακά έγινε ένας από τους έμπειρους επιχειρησιακούς χειριστές της 63rd Squadron. Η υπηρεσία του αναγνωρίστηκε επίσημα με την απονομή του Air Medal και στη συνέχεια Oak Leaf Cluster. Τα έγγραφα της Μοίρας τον περιλαμβάνουν στους παρασημοφορημένους πιλότους της περιόδου. Πίσω από τις ψυχρές καταχωρίσεις των αποστολών υπήρχε, ωστόσο, ένας άνθρωπος που είχε κερδίσει την εκτίμηση των συναδέλφων του. Σε επιστολή προς την οικογένεια μετά την εξαφάνισή του, αξιωματικός της Μοίρας τόνιζε το καλό του χιούμορ, την προθυμία να αναλαμβάνει ευθύνες και το κενό που είχε αφήσει ανάμεσα στους υπόλοιπους πιλότους.
17 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1943
Η 17η Αυγούστου 1943 υπήρξε μία από τις σημαντικότερες και αιματηρότερες ημέρες στην ιστορία της 8ης Αεροπορικής Δύναμης. Τα B-17 της Διοίκησης Βομβαρδιστικών επιτέθηκαν στα Regensburg και το Schweinfurt. Εξαιτίας της περιορισμένης ακτίνας δράσης των καταδιωκτικών συνοδείας, τα βομβαρδιστικά θα περνούσαν μεγάλο μέρος της διαδρομής τους μέσα στη Γερμανία χωρίς συνεχή μαχητική προστασία. Ο Sugas πέταξε δύο φορές εκείνη την ημέρα. Στην πρωινή επιχείρηση βρισκόταν ξανά στο 41-6372/UN-S ως YELLOW 3. Στις 10:10 τα Thunderbolt έφθασαν πάνω από το Haamstede, σε ύψος περίπου 21.000 ποδών. Τέσσερα λεπτά αργότερα, κοντά στο Woensdrecht, απέρριψαν τις εξωτερικές κοιλιακές δεξαμενές τους, παραμένοντας περίπου στα 21.000 πόδια. Στις 10:18, δέκα μίλια βόρεια της Antwerp, η 63η συναντήθηκε με τα Ιπτάμενα Φρούρια και τα συνόδευσε προς τα ανατολικά, διασχίζοντας το Βέλγιο μέχρι την περιοχή Maastricht–Aachen. Εκεί τα μαχητικά αποχώρησαν από τον σχηματισμό των βομβαρδιστικών στις 10:32. Κατά τη διάρκεια αυτού του σκέλους οι πιλότοι της Μοίρας είδαν δύο B-17 να καταπίπτουν, ένα στην περιοχή του Diest και ένα κοντά στο Maastricht, ένδειξη της σοβαρής αντίστασης που ήδη αντιμετώπιζε ο σχηματισμός των βομβαρδιστικών πριν ακόμη τα P-47 φθάσουν στο όριο του τομέα συνοδείας που τους είχε ανατεθεί. Ο ίδιος ο Sugas ήλθε σε επαφή με εχθρικά καταδιωκτικά κατά την επιστροφή. Περίπου στις 10:30, στην περιοχή του Hasselt, αυτός και ο Υπολοχαγός Edgar D. Whitley έβαλλαν εναντίον δύο Fw 190 από ύψος περίπου 20.000 έως 26.000 ποδών. Η αναφορά της Μοίρας περιγράφει τις βολές τους ως βολές μεγάλης γωνίας απόκλισης από μεγάλη απόσταση, η οποία μειώθηκε από περίπου 700 σε 300 γιάρδες. Κανένας από τους δύο πιλότους δεν διεκδίκησε κατάρριψη. Λίγα λεπτά αργότερα ένας ακόμη πιλότος της 63ης, ο Υπολοχαγός Brown, έβαλλε εναντίον ενός Bf 109 κοντά στο Eupen, επίσης χωρίς άμεση διεκδίκηση. Επομένως η πρωινή αποστολή του Sugas δεν υπήρξε μία απλή πτήση συνοδείας χωρίς επαφή: συνάντησε εχθρικά αεροσκάφη και χρησιμοποίησε τα όπλα του, χωρίς όμως να του πιστωθεί νίκη.54
Μετά την επιστροφή στο Halesworth ακολούθησαν λίγες ώρες ανεφοδιασμού και προετοιμασίας. Στις 15:20, πενήντα ένα Thunderbolt της 56th Fighter Group απογειώθηκαν ξανά. Αυτή τη φορά αποστολή τους ήταν να συναντήσουν και να υποστηρίξουν τα B-17 που επέστρεφαν από το Schweinfurt. Η 63η Μοίρα διέθεσε δεκαέξι P-47 υπό τον Major Philip E. Tukey Jr. Στο Σμήνος WHITE, ο Tukey ήταν WHITE 1, ο Edgar D. Whitley WHITE 2, ο Arthur Sugas WHITE 3 και ο George A. Compton WHITE 4. Ο Sugas και ο Compton αποτελούσαν το δεύτερο ζεύγος. Μπροστά τους, πάνω από την περιοχή Ans–Liège, βρισκόταν ένας από τους πιο χαοτικούς εναέριους αγώνες της ημέρας. Τα γερμανικά καταδιωκτικά προσπαθούσαν να διασπάσουν τους σχηματισμούς των B-17, ενώ τα αμερικανικά Thunderbolt έμπαιναν ανάμεσά τους. Κάποια στιγμή, δύο Focke-Wulf Fw 190 πλησίασαν το ζεύγος των Sugas και Compton. Η έκθεση του Compton είναι το σημαντικότερο άμεσο αμερικανικό τεκμήριο για τις τελευταίες στιγμές του Arthur. Ο Compton αντιλήφθηκε την απειλή, προσπάθησε να επικοινωνήσει μαζί του και έστρεψε προς τα γερμανικά αεροσκάφη. Δεν έλαβε απάντηση. Μέσα σε δευτερόλεπτα το P-47 του Sugas χτυπήθηκε.
«Είδαμε τα Fw 190 να επιτίθενται από το μπροστινό ημισφαίριο. Πετούσα στη θέση Postgate White 4 (όπου Postgate o κωδικός κλήσης της 63ης Μοίρας) και ο Sugas στη θέση Postgate White 3. Δύο Fw 190 μας πλησίασαν από τα 23.000 πόδια και άνοιξαν πυρ. Προσπάθησα να επικοινωνήσω με το Sugas αλλά δεν έλαβα απάντηση. Έστρεψα προς τα εχθρικά καταδιωκτικά ώστε να αντιμετωπίσω την επίθεση προσπαθώντας να δω και να επικοινωνήσω με το Sugas, ωστόσο δε νομίζω να εκτέλεσε βύθιση μαζί μου.»
Μια δεύτερη περιγραφή, που δημοσιεύθηκε αργότερα από τον Gerard Pahl και αποδίδεται στον Harold “Bunny” Comstock, περιγράφει δύο Thunderbolt χαμηλότερα από τη θέση του και ένα γερμανικό καταδιωκτικό να ανοίγει πυρ, αποσπώντας μεταλλικά τμήματα από ένα από τα P-47 πριν αυτό χάσει τον έλεγχο. Η συγκεκριμένη απόδοση αποτελεί σημαντικό μέρος της ιστοριογραφίας της μάχης, αλλά το υποκείμενο πρωτογενές κείμενο του Comstock δεν έχει ακόμη εντοπιστεί ανεξάρτητα και συνεπώς πρέπει να χρησιμοποιείται με τη σχετική επιφύλαξη. Οι γερμανικές καταγραφές διεκδικήσεων συνδέουν την κατάρριψη με τον έμπειρο χειριστή της JG 26 Johannes Naumann. Το ακριβές εναέριο σημείο της προσβολής και οι λεπτομέρειες των τελευταίων λεπτών της πτήσης εξακολουθούν να παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις μεταξύ των πηγών. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι το τραυματισμένο P-47C-5-RE 41-6372, UN-S συνέχισε προς τα δυτικά και κατέπεσε στο Wolder, στις παρυφές του Maastricht, κοντά στα βελγικά σύνορα. Ο Arthur Sugas δεν επέστρεψε.
20 Ιουλίου 1943 — Η απονομή του Air Medal στον Arthur Sugas. Στο Halesworth, ο Υπολοχαγός Arthur Sugas τιμάται μαζί με τους υπόλοιπους χειριστές της 63ης Μοίρας της 56ης Σμηναρχίας Μαχητικών που είχαν ήδη συμπληρώσει τον απαιτούμενο αριθμό πολεμικών εξόδων. Η επίσημη ιστορία της Μοίρας καταγράφει ότι εκείνη την ημέρα ο Στρατηγός Hoyt παρασημοφόρησε τους πιλότους στους οποίους είχαν απονεμηθεί το Air Medal και τα αντίστοιχα Oak Leaf Clusters. Για τους χειριστές μαχητικών της 8ης Αεροπορικής Δύναμης, το Air Medal αντιστοιχούσε τότε σε δέκα πολεμικές εξόδους και κάθε επόμενη δεκάδα αναγνωριζόταν με Oak Leaf Cluster. Μέχρι το καλοκαίρι του 1943, ο Sugas είχε ήδη καθιερωθεί ως έμπειρος επιχειρησιακός χειριστής της 63ης Μοίρας και συνέχιζε να συγκεντρώνει αποστολές πάνω από την κατεχόμενη Ευρώπη.
Στις 17 Αυγούστου 1943, ο Σμηναγός Johannes Naumann, τότε διοικητής της 6./JG 26, διεκδίκησε την κατάρριψη ενός P-47 Thunderbolt στην περιοχή της Liège. Η συγκεκριμένη αξίωση αποτελεί την ισχυρότερη γερμανική αντιστοίχιση με την απώλεια του Arthur Sugas, καθώς συμπίπτουν η περιοχή της μάχης και ο τύπος του επιτιθέμενου αεροσκάφους που αναγνώρισε ο George A. Compton. Η απόδοση στον Naumann παραμένει, ωστόσο, η πιθανότερη ταύτιση και όχι απόλυτα αποδεδειγμένο γεγονός. Ο Naumann υπήρξε ένας από τους έμπειρους άσους της Luftwaffe στο Δυτικό Μέτωπο. με 34 επιβεβαιωμένες εναέριες νίκες σε περίπου 350 πολεμικές αποστολές, όλες στη Δύση, μεταξύ των οποίων επτά τετρακινητήρια βομβαρδιστικά. Είχε αρχίσει να σημειώνει νίκες ήδη από τη Μάχη της Βρετανίας και συνέχισε να πολεμά εναντίον των Δυτικών Συμμάχων μέχρι το τέλος του πολέμου. Η πολεμική του δράση αναγνωρίστηκε με σειρά υψηλών γερμανικών διακρίσεων: τον Σιδηρούν Σταυρό Β΄ και Α΄ Τάξεως, το Ehrenpokal der Luftwaffe (25/06/1943), τον Γερμανικό Σταυρό σε Χρυσό (31/08/1943) και, τελικά, τον Σταυρό των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού στις (9/11/1944). Ο Naumann επέζησε του πολέμου και μετά την ίδρυση της δυτικογερμανικής Luftwaffe επέστρεψε στην υπηρεσία, έφθασε στον βαθμό του Συνταγματάρχη. Αργότερα διοίκησε τη Μονάδα μεταφορικών ελικοπτέρων Hubschraubertransportgeschwader 64. Πέθανε στο Fürstenfeldbruck στις 22 Μαρτίου 2010, σε ηλικία 92 ετών. (Bertrand Brown aka Gaetan Marie)
WOLDER — O TOΠΟΣ ΠΟΥ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΤΕΛΕΙΩΣΕ
Για τους κατοίκους του Wolder, η 17η Αυγούστου 1943 δεν έμεινε μια απλή ημερομηνία σε στρατιωτικό φάκελο. Μεταγενέστερες μαρτυρίες κατοίκων περιγράφουν το αμερικανικό καταδιωκτικό να περνά χαμηλά κοντά στον πύργο της εκκλησίας πριν καταπέσει σε αγρό πίσω από την περιοχή των γηπέδων Leonidas. Οι Γερμανοί έφθασαν γρήγορα και απέκλεισαν το σημείο. Οι γερμανικές αρχές παρέλαβαν τα λείψανα του πιλότου και τα μετέφεραν στο Maastricht. Η καταγραφή του κοιμητηρίου έδωσε το όνομα Arthur Sugas, την ημερομηνία 17 Αυγούστου 1943 και τον τάφο 163. Μετά την απελευθέρωση, οι αμερικανικές υπηρεσίες Graves Registration άρχισαν τη δύσκολη διαδικασία ταυτοποίησης και συγκέντρωσης των νεκρών. Τον Ιούλιο του 1945 τα λείψανα του Sugas μεταφέρθηκαν στο U.S. Military Cemetery Margraten, όπου ενταφιάστηκαν προσωρινά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η οικογένεια είχε ήδη περάσει χρόνια αναμονής και πένθους. Ο Arthur είχε αρχικά δηλωθεί αγνοούμενος. Αργότερα ο θάνατός του επιβεβαιώθηκε. Ο πατέρας του Constantine πέθανε τον Νοέμβριο του 1944 και η αδελφή του Stella Sugas Koukas εξελίχθηκε σταδιακά στο βασικό πρόσωπο της οικογενειακής αλληλογραφίας με τις αμερικανικές αρχές.Η οικογένεια επέλεξε να επιστρέψει ο Arthur στο Kalamazoo. Στις 10 Μαΐου 1949, τα λείψανά του έφθασαν με τρένο στην πόλη όπου είχε μεγαλώσει. Δύο ημέρες αργότερα, στις 12 Μαΐου, ο Arthur Sugas ενταφιάστηκε οριστικά στο Riverside Cemetery, Section HH, Lot 19, Grave 9. Το ταξίδι που είχε αρχίσει το 1928 με το SS Edison είχε, με έναν τραγικό τρόπο, ολοκληρώσει τον κύκλο του.
Η ιστορία του Arthur δεν εξαφανίστηκε μαζί με τη γενιά του. Η οικογένεια διατήρησε φωτογραφίες, επιστολές, στρατιωτικά έγγραφα και προσωπικά αντικείμενα. Ο κατάλογος των ειδών που επέστρεψε ο αμερικανικός στρατός είναι αποκαλυπτικός: φωτογραφίες, χαρτιά, σημειωματάρια, επιστολές, pilot’s log, χάρτες, βιβλία διευθύνσεων, διακριτικά πιλότου, ribbons και το Air Medal. Αυτά δεν ήταν απλώς αντικείμενα ενός πεσόντος αξιωματικού. Ήταν το υλικό αρχείο μιας ζωής. Με την πάροδο των δεκαετιών, συγγενείς και άνθρωποι της ελληνοαμερικανικής κοινότητας του Kalamazoo συνέχισαν να μεταφέρουν προσωπικές αναμνήσεις. Από αυτή τη δεξαμενή μνήμης προήλθαν πολλά από τα στοιχεία που χρησιμοποίησε ο Gerard Pahl στο άρθρο του Fall of Hermes, που δημοσιεύθηκε στο Air Classics τον Ιούλιο του 2004. Το άρθρο του Pahl υπήρξε καθοριστικό για τη διάσωση πολλών οικογενειακών και προφορικών μαρτυριών. Παράλληλα, όμως, η σημερινή έρευνα έχει τη δυνατότητα να διαχωρίσει όσα επιβεβαιώνονται από πρωτογενή έγγραφα από όσα ανήκουν στην προφορική παράδοση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία ότι ο Sugas εγκατέλειψε με αλεξίπτωτο το Thunderbolt, συνελήφθη και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς. Η αφήγηση διασώθηκε για δεκαετίες μέσα στην οικογενειακή και τοπική μνήμη. Τα διαθέσιμα πρωτογενή αμερικανικά, γερμανικά και νεκροταφειακά στοιχεία, όμως, δεν την επιβεβαιώνουν. Δεν υπάρχει ασφαλής μαρτυρία εγκατάλειψης του αεροσκάφους ή παρατήρησης αλεξιπτώτου. Η διάκριση αυτή δεν αφαιρεί τίποτε από τη μνήμη των ανθρώπων που μετέφεραν την ιστορία. Αντίθετα, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε πώς η ανθρώπινη ανάγκη να εξηγηθεί μια βίαιη και μακρινή απώλεια μπορεί με τον χρόνο να δημιουργήσει μια δεύτερη ιστορία δίπλα στην τεκμηριωμένη.
Στο Wolder η μνήμη του Arthur παρέμεινε ζωντανή με έναν διαφορετικό τρόπο. Οι κάτοικοι γνώριζαν ότι ένας νεαρός Αμερικανός είχε πέσει εκεί πολεμώντας για την απελευθέρωση της Ευρώπης. Με την πάροδο των δεκαετιών, τοπικοί ερευνητές συγκέντρωσαν μαρτυρίες και αρχειακό υλικό, ώσπου δημιουργήθηκε οργανωμένη προσπάθεια για τη δημόσια αποκατάσταση της ιστορίας του. Στις 16 Σεπτεμβρίου 2005, στο Wolder, πραγματοποιήθηκε η επίσημη τελετή μνήμης. Μια χάλκινη πλακέτα με το έμβλημα του Purple Heart, το όνομα του Arthur Sugas, τη μονάδα του και την ημερομηνία του θανάτου του τοποθετήθηκε κοντά στην εκκλησία. Στην αποκάλυψή της συμμετείχαν άνθρωποι που ως παιδιά ή νέοι είχαν ζήσει τα γεγονότα του 1943: οι Servatius Aarts, Reng Bastiaans, Johan Groeneweg και Theo Hogenboom. Η τοπική ιστορική εταιρεία εξέδωσε επίσης το αναμνηστικό βιβλιαράκι Arthur Sugas: zijn duel voor de vrijheid. Δεν επρόκειτο πλέον για έναν άγνωστο Αμερικανό πιλότο. Το Wolder είχε δώσει ξανά όνομα και πρόσωπο στον άνθρωπο που είχε πέσει στο έδαφός του. Η έρευνα συνεχίστηκε και πέρα από το μνημείο. Χρόνια αργότερα, το σημείο της πτώσης ερευνήθηκε από την ομάδα του Lostplanes. Φωτογραφίες που διασώθηκαν από αυτή την έρευνα παρουσιάζουν τη διαλογή χώματος και μεταλλικών υπολειμμάτων, καθώς και μικρά τμήματα του αεροσκάφους μετά τον καθαρισμό τους. Τα μεταδεδομένα των σωζόμενων φωτογραφιών τοποθετούν υλικό από την ανάκτηση στις 29 Σεπτεμβρίου 2012 και τις φωτογραφίες των καθαρισμένων εξαρτημάτων στις 14 Οκτωβρίου 2012. Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν μικρά τμήματα αεροπορικού μετάλλου και υλικό που συνδεόταν με το P-47. Έπειτα από σχεδόν εβδομήντα χρόνια, το 41-6372 επέστρεφε κυριολεκτικά στην επιφάνεια.
Η περίπτωση του Arthur Sugas είναι περισσότερο από μία πολεμική απώλεια. Έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η ζωή του δεν ανήκει αποκλειστικά σε μία χώρα.Γεννήθηκε στην Ελλάδα. Μεγάλωσε στο Michigan. Έγινε αξιωματικός της Αμερικανικής Αεροπορίας Στρατού. Πέταξε από βρετανικά αεροδρόμια. Πολέμησε πάνω από το Βέλγιο και τη Γερμανία. Έπεσε στην Ολλανδία. Τάφηκε στο Maastricht, μεταφέρθηκε στο Margraten και τελικά επέστρεψε στο Kalamazoo. Η ζωή του είναι, επομένως, μια μικρή γεωγραφία του ίδιου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι όμως και μια ιστορία της ελληνικής διασποράς — μιας γενιάς μεταναστών που δεν αισθανόταν υποχρεωμένη να επιλέξει ανάμεσα στην ελληνική καταγωγή και στη νέα της πατρίδα. Ο Athanasios έγινε Arthur χωρίς να πάψει να είναι ο γιος του Constantine και της Mary, ο αδελφός της Stella, ο φίλος του Nick Stampolis, ο νεαρός της ελληνικής κοινότητας του Kalamazoo. Και ο Arthur έγινε Αμερικανός πιλότος χωρίς να σβήσει ο Αθανάσιος από την ιστορία του. Σήμερα, χάρη στη συνένωση οικογενειακών αρχείων, στρατιωτικών εγγράφων, επιχειρησιακών ημερολογίων, γερμανικών καταγραφών, ερευνών στο Wolder και φυσικών ευρημάτων από το σημείο της πτώσης, μπορούμε να αφηγηθούμε την ιστορία του με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες. Κάποιες λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές. Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια ακριβώς Τρίκαλα κρύβονται πίσω από τη λέξη Trikkala των μεταναστευτικών εγγράφων. Δεν μπορούμε να αποδώσουμε με βεβαιότητα σε συγκεκριμένο αεροσκάφος την ονομασία “Elmer’s Tune”. Ορισμένες πολεμικές μαρτυρίες χρειάζονται ακόμη το πρωτογενές έγγραφο που θα τις επιβεβαιώσει. Αυτή, όμως, είναι και η ουσία της ιστορικής έρευνας: όχι να γεμίζει τα κενά με βεβαιότητες που δεν υπάρχουν, αλλά να διασώζει όσα μπορούν να αποδειχθούν και να αφήνει ανοιχτή την πόρτα για το επόμενο εύρημα. Ο Arthur Sugas δεν έγινε διάσημος άσος. Δεν άφησε πίσω του δεκάδες καταρρίψεις ούτε μια μακρά μεταπολεμική καριέρα.
Άφησε όμως κάτι διαφορετικό. Μια οικογένεια που δεν τον ξέχασε. Μια Μοίρα που θυμόταν το χιούμορ και την παρουσία του. Μια πόλη στο Michigan όπου βρίσκεται ο τάφος του. Ένα χωριό στην Ολλανδία που εξακολουθεί να προφέρει το όνομά του. Μια πλακέτα σε έναν τοίχο. Μικρά κομμάτια αλουμινίου που βγήκαν ξανά από το χώμα. Και έναν φάκελο εγγράφων που, ογδόντα και πλέον χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να αποκαλύπτει νέες λεπτομέρειες. Στις 17 Αυγούστου 1943 ο Arthur Sugas χάθηκε πάνω από την κατεχόμενη Ευρώπη. Η ιστορία του, όμως, δεν χάθηκε μαζί του. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική μορφή μνήμης: όταν ένας άνθρωπος που έζησε μόλις 23 χρόνια εξακολουθεί, γενιές αργότερα, να ενώνει ανθρώπους σε τρεις χώρες που επιμένουν να αναζητούν, να θυμούνται και να λένε το όνομά του.
Ο Υπολοχαγός George A. Compton ήταν ο παραστάτης του Arthur Sugas στην τελευταία του αποστολή. Στις 17 Αυγούστου 1943, ο Compton πετούσε ως POSTGATE WHITE 4, ακριβώς δίπλα στον Sugas, WHITE 3, σχηματίζοντας μαζί το δεύτερο ζεύγος του Σμήνους White της 63ης Μοίρας της 56ης Σμηναρχίας Μάχης. Πάνω από την περιοχή Ans–Liège, περίπου στα 28.000 πόδια, δύο Fw 190 κινήθηκαν εναντίον τους. Ο Compton προσπάθησε να προειδοποιήσει τον Sugas μέσω ασυρμάτου, χωρίς να λάβει απάντηση, και στη συνέχεια έστρεψε προς τους επιτιθέμενους και βύθισε. Δεν είδε ποτέ ξανά τον Sugas. Η ενυπόγραφη κατάθεσή του της 19ης Αυγούστου 1943, που ενσωματώθηκε στο Missing Air Crew Report No. 265, αποτελεί την σημαντικότερη σωζόμενη πρωτογενή αυτόπτη μαρτυρία για τις τελευταίες στιγμές του Sugas στον αέρα. Στη σύνθεση εμφανίζονται ο Compton και το MACR 265, ενώ στο κάτω μέρος απεικονίζεται το Thunderbolt του Harold “Bunny” Comstock μετά από αναγκαστική προσγείωση στις 3 Μαρτίου 1944 — μία μεταγενέστερη εικόνα από την πολεμική πορεία του άλλου σημαντικού μάρτυρα της τελευταίας αερομαχίας του Sugas.
Η μνήμη του Arthur Sugas στο Wolder. Το ολλανδικό χωριό όπου κατέληξε η τελευταία πτήση του στις 17 Αυγούστου 1943 εξελίχθηκε, μέσα στις δεκαετίες που ακολούθησαν, σε τόπο διατήρησης και τιμής της μνήμης του νεαρού Ελληνοαμερικανού πιλότου. Οι αναμνήσεις των κατοίκων, η τοπική ιστορική έρευνα και οι μεταγενέστερες προσπάθειες τεκμηρίωσης κράτησαν ζωντανή την ιστορία του και συνέδεσαν οριστικά το όνομά του με το Wolder. Η σύνθεση ενώνει το χωριό και την εκκλησία των St. Petrus en Paulus με την τελετή αποκάλυψης του μνημείου προς τιμήν του και την αναμνηστική πλάκα, στην οποία δεσπόζει το Purple Heart, σύμβολο της θυσίας του. Στο προσκήνιο, ο νεαρός Arthur Sugas συνδέει συμβολικά τον άνθρωπο με τον τόπο όπου ολοκληρώθηκε η πολεμική του διαδρομή. Περισσότερο από οκτώ δεκαετίες αργότερα, το Wolder εξακολουθεί να διατηρεί τη μνήμη του, μετατρέποντας έναν τόπο πολέμου και απώλειας σε τόπο ιστορικής μνήμης και διαρκούς τιμής. Περισσότερο από οκτώ δεκαετίες μετά την τελευταία πτήση του, το Wolder εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία της μεταθανάτιας ιστορίας του Arthur Sugas — τον τόπο όπου η τραγωδία ενός άγνωστου τότε Αμερικανού αεροπόρου μετατράπηκε σταδιακά σε μια διαρκή τοπική μνήμη και σε έναν φόρο τιμής στον άνθρωπο που έχασε εκεί τη ζωή του.
ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ
Ακολουθούν οι σύνδεσμοι (πατήστε στα εξώφυλλα) προς την πρώτη έρευνα της ομάδας μας για τον Arthur Sugas, η οποία παρουσιάστηκε ως ξεχωριστό κεφάλαιο στον Α΄ Τόμο της σειράς Έλληνες σε Ξένα Cockpit —έναν τόμο που σήμερα είναι εξαντλημένος— καθώς και προς την εκτεταμένη και πλήρως αναθεωρημένη εκδοχή της έρευνας, διαθέσιμη τόσο στην ελληνική όσο και στην αγγλική γλώσσα. Επιθυμία μας είναι η εργασία αυτή να αποτελέσει μια διαρκή παρακαταθήκη για τη ζωή, τη δράση, τη θυσία και τη μνήμη του Arthur Sugas· εφόσον στο μέλλον προκύψουν νέα τεκμήρια ή πληροφορίες, η έρευνα θα επικαιροποιείται και κάθε νεότερο στοιχείο θα παρουσιάζεται εδώ.
RESEARCH & SOURCES
This biography of First Lieutenant Arthur Sugas is based on the systematic examination and cross-checking of primary military records, operational documentation, casualty and burial files, civil and immigration records, contemporary newspapers, German records, family testimony, local historical research, photographic collections, and specialist aviation sources. Where contemporary primary documentation survives, it has been given priority. Later testimony and published accounts remain important to the reconstruction of Sugas’s life and memory, but are identified and evaluated according to their provenance and compared against the surviving documentary record.
Principal Source Groups
1. Official Military Records
2. Flying Cadet documentation, training and medical records, personnel orders, duty assignments, promotion material, the official P-40F accident investigation, and records of the 63rd Fighter Squadron and 56th Fighter Group.
3. Operational & Mission Records
4. Official squadron histories, field orders, combat and operational reports, and the reconstructed individual mission chronology of Arthur Sugas from May to August 1943.
5. Missing Air Crew Report No. 265
6. The official USAAF file concerning the loss of Arthur Sugas and Republic P-47C-5-RE 41-6372, including the contemporary statement of his wingman, First Lieutenant George A. Compton.
7. Individual Deceased Personnel File
8. The surviving U.S. Army file documenting Sugas’s casualty status, German burial information, identification, reinterment at Margraten, family correspondence, repatriation, and final return to Kalamazoo.
9. German & Luftwaffe Records
10. Captured German burial documentation together with Luftwaffe operational and victory-claim material examined in reconstructing the air combat of 17 August 1943, including the evidence concerning Johannes Naumann.
11. Family & Oral Memory
12. Family and community recollections preserved through Helen Georgiou, Myrsine Vangelakos Petrie, Aristos Spugios, William Nikitas, Zick Paul Sugas, Gerard Pahl, and other contributors. Such testimony is distinguished from independently verified contemporary documentation.
13. Wolder, Crash-Site Research & Local Memory
14. Research, eyewitness material, memorial documentation, archaeological investigation, photographs, and later correspondence relating to the crash site and the continuing commemoration of Arthur Sugas in Wolder, Maastricht.
15. Civil Records, Newspapers & Published Research
16. Immigration and naturalization records, civil documentation, contemporary Kalamazoo newspapers, specialist historical studies, and earlier published research concerning Arthur Sugas and the 56th Fighter Group.
17. Photographic & Archival Collections
18. USAAF and U.S. National Archives imagery, The Museum of Flight’s James C. Stewart Collection, family photographic material, Wolder collections, specialist aircraft profiles, and research imagery associated with the crash site.
1. PRIMARY ARCHIVAL SOURCES
Individual Military & Training Records
Sugas, Arthur. Application for Appointment as Flying Cadet. A.G.O. Form No. 60. Kalamazoo, Michigan, April 1941.
Sugas, Arthur. “Affidavit to Accompany Application for Appointment as Flying Cadet.” Kalamazoo County, Michigan, 18 April 1941.
Sugas, Arthur. “Statement with Reference to C.A.A. Training Accompanying Flying Cadet Application.” Kalamazoo, Michigan, 24 April 1941.
U.S. National Archives and Records Administration. World War II Draft Registration Card: Arthur Sugas. Kalamazoo, Michigan, 1 July 1941.
War Department. Physical Examination for Flying. W.D., A.G.O. Form No. 64. Arthur Sugas, O-660213. Foster Field, Victoria, Texas, 19 March 1942.
Headquarters Army Air Forces. Personnel Orders No. 120. Washington, D.C., 20 May 1942.
Headquarters, 63rd Fighter Squadron. “Promotion of Officer: 2nd Lt. Arthur Sugas.” September 1942.
Headquarters, 63rd Fighter Squadron. Service and duty-assignment documentation concerning Arthur Sugas, including C Flight Engineering Officer, C Flight Operations Officer, and C Flight Element Leader, 1942.
P-40F 41-13758 Aircraft Accident
U.S. Army Air Forces. Aircraft Accident Report, P-40F Warhawk, Serial No. 41-13758. Bradley Field, Connecticut, 9 June 1942.
Sugas, Arthur. Signed pilot statement concerning the accident of P-40F 41-13758. Bradley Field, 9 June 1942. In Aircraft Accident Report, P-40F 41-13758.
Schilling, David C. Eyewitness statement concerning the accident of P-40F 41-13758. Bradley Field, 9 June 1942.
Sylvis, Jess B. Air-traffic-control statement concerning the accident of P-40F 41-13758. Bradley Field, 9 June 1942.
U.S. Army Air Forces. Accident Investigation Board findings and recommendations concerning P-40F 41-13758. Bradley Field, 9 June 1942.
63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group
63rd Fighter Squadron. History of the 63rd Fighter Squadron, May 1943. Official squadron monthly history.
63rd Fighter Squadron. History of the 63rd Fighter Squadron, June 1943. Official squadron monthly history.
63rd Fighter Squadron. History of the 63rd Fighter Squadron, July 1943. Official squadron monthly history.
63rd Fighter Squadron. 63rd History—August 1943. Official squadron monthly history.
63rd Fighter Squadron. Field Orders and operational records, May–August 1943.
63rd Fighter Squadron. Field Order No. 34 and associated operational record, 31 May 1943.
63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group. Operational records concerning the missions of 11 June 1943.
63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group. Operational records concerning the missions of 24 June 1943.
63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group. Operational records concerning the missions of July 1943.
63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group. Operational records concerning the missions of 12–16 August 1943.
63rd Fighter Squadron. Field Order No. 38/106, Amendment No. 4. 17 August 1943.
56th Fighter Group. Operational report, 17 August 1943.
63rd Fighter Squadron. Operational report and squadron-history entries for 17 August 1943.
Department of the Air Force. “63d Fighter Squadron.” Official lineage and station history.
2. INDIVIDUAL MISSION RECORD
Randall, Peter. Individual Operational Chronology of Arthur Sugas, 63rd Fighter Squadron / 56th Fighter Group. Unpublished research compilation based on surviving squadron and group operational records.
Randall, Peter. Arthur Sugas Mission Spreadsheet / Mission Record, May–August 1943. Unpublished research file.
Randall, Peter. A Brief History of the 56th Fighter Group. Unpublished specialist chronology compiled from 56th Fighter Group records.
3. MISSING AIR CREW REPORT
U.S. Army Air Forces. Missing Air Crew Report No. 265: 1st Lt. Arthur Sugas, O-660213, Republic P-47C-5-RE, Serial No. 41-6372. 17 August 1943. National Archives and Records Administration, Record Group 92, Missing Air Crew Reports (MACRs), 1942–1947, Microfilm Publication M1380, NARA Catalog ID 305256.
Compton, George A., 1st Lt. Statement concerning the disappearance of 1st Lt. Arthur Sugas, 17 August 1943. In MACR No. 265.
U.S. Army Air Forces. Missing Air Crew Report mapping and aircraft-loss documentation concerning P-47C-5-RE 41-6372. In MACR No. 265.
4. GERMAN SOURCES & LUFTWAFFE
German wartime burial and casualty records concerning 1st Lt. Arthur Sugas, O-660213, 17 August 1943. Captured German records preserved in the Arthur Sugas Individual Deceased Personnel File.
Burial Information Reported by German Government: Arthur Sugas, O-660213. Captured German record preserved in the Arthur Sugas IDPF.
German burial card for Arthur Sugas, recording death at or near Wilre/Maastricht and burial at Maastricht, Grave 163. Preserved in the Arthur Sugas IDPF.
Luftwaffe / Jagdgeschwader 26. Victory-claim records concerning Johannes Naumann, 17 August 1943.
Jagdgeschwader 26 operational and victory-claim material relating to the air combat of 17 August 1943.
5. INDIVIDUAL DECEASED PERSONNEL FILE
U.S. War Department, Office of the Quartermaster General, American Graves Registration Service. Individual Deceased Personnel File: 1st Lt. Arthur Sugas, O-660213. Complete surviving file.
Initial Burial & Identification
American Graves Registration Service. Investigation of Maastricht cemetery records concerning Arthur Sugas. 29 September 1945.
American Graves Registration Service. Cemetery-interview report concerning the burial of Arthur Sugas at Maastricht.
Maastricht Cemetery record for Arthur Sugas, Grave No. 163.
American Graves Registration Service. Check List for Unknowns, Register No. 955 (Holland): UNKNOWN X — Sugas, Arthur. 10 July 1945.
American Graves Registration Service. Check List for Disinterments. July 1945.
American Graves Registration Service. Report of Burial: Arthur Sugas, O-660213. U.S. Military Cemetery Margraten, Plot KK, Row 10, Grave 247. 11 July 1945.
War Department. Identification and reinterment correspondence concerning Arthur Sugas, 1945–48.
Notification & Family Correspondence
War Department. Casualty telegram reporting 1st Lt. Arthur Sugas missing in action. 24 August 1943.
War Department. Casualty telegram reporting Arthur Sugas killed in action. 4 February 1944.
War Department, Adjutant General’s Office. Report of Death: Arthur Sugas, O-660213. 10 February 1944.
Larkin, Thomas B., Major General, The Quartermaster General, to Constantine Z. Sugas. 12 November 1946.
Sugas, Stella, to Office of the Quartermaster General. 3 April 1947.
Coombs, Richard B., Memorial Division, to Stella Sugas/Koukas. 8 May 1947.
Koukas, Stella, to Richard B. Coombs, Memorial Division. 26 May 1947.
Coombs, Richard B., Memorial Division, to Stella Koukas. 19 June 1947.
Larkin, Thomas B., to Mary Sugas, care of Stella Koukas. 29 March 1948.
Final Disposition & Repatriation
War Department. Request for Disposition of Remains: 1st Lt. Arthur Sugas, O-660213. 1948.
Sugas, Mary. Relinquishment of Disposition Authority. 28 April 1948.
Koukas, Stella. Notarized statement accepting authority for the disposition of the remains of Arthur Sugas. Astoria, New York, 29 April 1948.
American Graves Registration Command. Disinterment Directive: Arthur Sugas, O-660213. Margraten, Plot KK, Row 10, Grave 247. 25–26 August 1948.
Quartermaster Corps. QMC Form 1194, Directive No. 4650-17795. October 1948.
American Graves Registration Service. Record of Custodial Transfer: Arthur Sugas.
American Graves Registration Service / Quartermaster Corps. Shipping and custodial-transfer records: Margraten–Antwerp–USAT Haiti Victory–New York–United States, 1948–49.
Chicago Quartermaster Depot. Correspondence concerning delivery of Arthur Sugas’s remains to Freda Williams, Kalamazoo. March–May 1949.
Western Distribution Center, Chicago Quartermaster Depot. Receipt of Remains: 1st Lt. Arthur Sugas. 10 May 1949.
6. ARMY EFFECTS BUREAU — PERSONAL EFFECTS
Army Effects Bureau. Personal-effects file of 1st Lt. Arthur Sugas, Case No. 81859.
Sugas, Constantine Z., to Capt. S. N. Greenstein. 22 August 1944.
Army Effects Bureau. Order for Shipment: Effects of 1st Lt. Arthur Sugas. 1 September 1944.
Army Effects Bureau. Inventory of Effects: Arthur Sugas, O-660213. 1943–44.
Army Effects Bureau. Tally-Out / Packing or Loading List: Arthur Sugas. 1944.
Army Effects Bureau. Receipt for Effects Delivered to Claimant. Signed Constantine Z. Sugas, Kalamazoo, 19 September 1944.
Army Effects Bureau. Correspondence concerning Arthur Sugas’s Air Medal, personal papers, photographs, pilot’s log, notebooks, maps, correspondence, wings, and other effects, 1944.
7. IMMIGRATION, FAMILY & CIVIL RECORDS
U.S. Department of Labor / Immigration Service. Passenger Manifest, S.S. Edison, sailing from Piraeus, 23 August 1928.
U.S. Immigration records. Passenger-arrival documentation for Maria Sugas, Stella Sugas, and Athanasios Sugas aboard the S.S. Edison, New York, September 1928.
U.S. Department of Labor / Immigration Service. Record of Detained Aliens, S.S. Edison, September 1928.
Kalamazoo County naturalization records/index. Constantine Sugas.
Kalamazoo County naturalization records/index. Mary Sugas.
Michigan Department of Health. Certificate of Death: Constantine Z. Sugas. Kalamazoo, Michigan, November 1944.
Kalamazoo County. Marriage record of Stella Sugas and Nicholas Koukas. Kalamazoo, Michigan, 20 April 1947.
Kalamazoo County / State of Michigan. Civil documentation relating to the Sugas family preserved in the Arthur Sugas IDPF.
Riverside Cemetery. Burial record for Arthur Sugas. Kalamazoo, Michigan, May 1949.
8. CONTEMPORARY PRESS
Kalamazoo Gazette. Wartime reports concerning Arthur Sugas’s education, employment, flying training, commissioning, and military service, 1941–43.
Kalamazoo Gazette. Report concerning Arthur Sugas’s graduation, wings, and commissioning, May 1942.
Kalamazoo Gazette. “Sugas Promoted in Air Forces—Becomes First Lieutenant in Fighter Unit.” 17 December 1942, p. 5.
Kalamazoo Gazette. Wartime reports concerning Arthur Sugas’s status as missing in action and subsequent confirmation of death, 1943–44.
Kalamazoo Gazette. Obituary of Zick Paul Sugas. September 2002.
9. PUBLISHED HISTORICAL SOURCES
Pahl, Gerard. “Fall of Hermes.” Air Classics, July 2004.
Research copy: archival BNET/ProQuest capture and diplomatic transcription. The surviving captured sequence contains original article pages 1 and 3–11; original page 2 was absent from the available archival material and was not reconstructed.
Schoenmakers, Léon, and Hub Schouteten. Arthur Sugas: Zijn Duel voor de Vrijheid. Wolder: Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder, September 2005.
Spink, Barry L. Distinguished Flying Cross and Air Medal Criteria in the Army Air Forces in World War II. Air Force Historical Research Agency / Department of the Air Force.
Vasilopoulos, Dimitrios, Kyriakos Paloulian, and Georgios Chalkiadopoulos. Greeks in Foreign Cockpits: The Life and Operational Career of Fighter Pilots of Greek Descent with the USAAF and RAF, 1940–1945. Vol. I. Eagle Aviation, 2014. 330 pp. ISBN 978-618-81376-0-8.
The 2014 volume represents the earlier published study of Arthur Sugas and was used as a historiographical point of comparison with the substantially expanded primary-source reconstruction presented in the revised research.
10. FAMILY & ORAL MEMORY
The following testimony was preserved primarily through Gerard Pahl and related research channels. It is not treated as a collection of independent primary interviews conducted for the present study.
Georgiou, Helen. Family recollections concerning the Sugas family, Constantine and Mary Sugas, childhood in Kalamazoo, Nicholas Stampolis, McKinley Elementary School, early aviation interest, Sons of Pericles, sport, and music. As reported in Gerard Pahl, “Fall of Hermes.”
Petrie, Myrsine Vangelakos. Family recollections and photographic material concerning Arthur Sugas. As transmitted through Pahl and Air Classics.
Spugios, Aristos. Recollections concerning Arthur Sugas, Nicholas Stampolis, model aircraft, and the postwar family story of an unidentified 63rd Fighter Squadron visitor. As reported in Gerard Pahl, “Fall of Hermes.”
Nikitas, William. Family/community recollections and photographs concerning Arthur Sugas. Material transmitted through Air Classics.
Sugas, Zick Paul. Family information supplied to Gerard Pahl during preparation of “Fall of Hermes.”
11. WOLDER — LOCAL HISTORY & MEMORY
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. Arthur Sugas research collection and historical material.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. “Arthur Sugas Project Group.” Wolder, 2005.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. Press release, “Wolder herdenkt Amerikaanse piloot.” 2005.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. “Arthur Sugas, killed in action in Wolder.” Memorial-project announcement, 2005.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. “‘Schoolpraatje’ Arthur Sugas Petrus & Paulus basisschool.” 2 September 2005.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. Documentation of the unveiling of the Arthur Sugas Purple Heart memorial plaque. Wolder, 16 September 2005.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder. Later commemoration records concerning Arthur Sugas, including commemorations documented in 2011, 2018, and later years.
Arthur Sugas Project Group. Research and memorial material, Wolder, 2005. Working group: Theo Brüll, Christina de Jong, Erik Lamkin, and Léon Schoenmakers.
Stichting Zuid-Limburgs “Hell On Wheels” Monument. Material relating to the Purple Heart memorial programme and Arthur Sugas plaque, 2005.
12. CRASH SITE & AVIATION ARCHAEOLOGY
Lostplanes.net. “Introduction Thunderbolt.” Multi-page investigation of the crash of Arthur Sugas’s P-47C-5-RE 41-6372 near Wolder.
Lostplanes.net. “The Thunderbolt.” Aircraft-identification section concerning Republic P-47C-5-RE 41-6372.
Lostplanes.net. “Mission Thunderbolt.” Reconstruction of the 17 August 1943 mission.
Lostplanes.net. “Recovery.” Field-recovery section of the Arthur Sugas / P-47C-5-RE 41-6372 feature. Exact standalone URL not independently established; accessed through the feature navigation.
Lostplanes.net. “Parts Identification—Thunderbolt.” Photographic identification and discussion of recovered wreckage from P-47C-5-RE 41-6372.
Lostplanes.net. “Aftermath Thunderbolt.” Memorial and postwar remembrance of Arthur Sugas at Wolder.
13. ORIGINAL PHOTOGRAPHIC MATERIAL FROM THE CRASH SITE
recovery thunderbolt-zeef-2019-02-20_21-53-23-958.jpg. Original digital research image. EXIF original-capture timestamp: 29 September 2012.
recovery thunderbolt-zeef.jpg. Alternate orientation/version of the same recovery image. EXIF original-capture timestamp: 29 September 2012.
thunderbolt-parts1.jpg. Original digital research image. EXIF original-capture timestamp: 14 October 2012.
Thunderbolt parts4.jpg. Original digital research image. EXIF original-capture timestamp: 14 October 2012.
thunderbolt parts 5.jpg. Original digital research image. EXIF original-capture timestamp: 14 October 2012.
14. CONTEMPORARY PRIVATE CORRESPONDENCE
Theunissen, Lex. Correspondence with the researcher concerning inherited crash-site fragments, the identity of Leo Theunissen, contact with Märy, provenance, and technical comparison of transparent aircraft material. 10 May 2021; 10–11 August 2026.
15. PHOTOGRAPHIC & ARCHIVAL COLLECTIONS, ARTWORKS & PROFILES
United States Army Air Forces photographic collections, U.S. National Archives and Records Administration.
James C. Stewart Collection, The Museum of Flight.
Myrsine Petrie Collection, material reproduced via Air Classics.
William Nikitas Collection, material reproduced via Air Classics.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder photographic and memorial collection.
56th Fighter Group historical photographic collections.
U.S. Army Human Resources Command / Freedom of Information Act archival reproductions concerning Arthur Sugas.
U.S. National Archives photographic references including 49659AC and 54972AC.
Digital aviation artwork and reconstructions by Antonis Karydis. All rights reserved.
AI-assisted digital artwork and image compositions created with ChatGPT / OpenAI for the research and publication project. All rights reserved.
Aircraft profiles by Bertrand Brown, also known as Gaëtan Marie. All rights reserved.
16. RESEARCH DOSSIERS & CONSOLIDATED ARCHIVES
Sugas Binder. Unpublished research dossier containing reproductions of military records, accident documentation, MACR material, photographs, newspaper material, Wolder documents, and earlier published research.
Arthur Sugas Individual Deceased Personnel File. Complete digital research copy.
May to August Squadron Reports. Digital research compilation of 63rd Fighter Squadron monthly histories and operational material, May–August 1943.
Sugas Missions. Research spreadsheet based on the Peter Randall / 63rd Fighter Squadron operational chronology.
Pahl, Gerard. Fall of Hermes. Research transcription of the surviving archival copy of the July 2004 Air Classicsarticle.
17. SUPPLEMENTARY DIGITAL DATABASES & RESEARCH TOOLS
Fold3. Digital access platform for U.S. military records, including Missing Air Crew Report No. 265 and Arthur Sugas-related material.
National Archives and Records Administration. Catalog and research guidance for Missing Air Crew Reports, passenger-arrival records, and U.S. Army records.
Ancestry. Genealogical and civil-record indexes concerning the Sugas family. Used as a finding aid where applicable.
FamilySearch. New York passenger-list collections and genealogical research guides. Used as a finding aid.
Kalamazoo County Naturalization Index. Entries concerning Constantine, Mary, and other members of the Sugas family.
Find a Grave. Arthur Sugas memorial entry. Used only as a supplementary memorial/genealogical resource.
TracesOfWar. Arthur Sugas biographical entry. Used for comparison with later secondary historiography.
Greeks in Foreign Cockpits website. Earlier Arthur Sugas profile and associated research material.
Stichting Heemkunde Van Wilre tot Wolder website. Arthur Sugas memorial and local-history material.
Lostplanes.net. Arthur Sugas / P-47C-5-RE 41-6372 crash-site investigation.
1
8. SOURCE-CRITICAL NOTES
Gerard Pahl — “Fall of Hermes”
Gerard Pahl’s “Fall of Hermes” is an important part of the historiography of Arthur Sugas, particularly for family and community memory in Kalamazoo and for the later narrative of his final aerial combat. It has not, however, been used as a substitute for surviving primary military documentation.
In particular, the account attributed by Pahl to Harold “Bunny” Comstock is retained as testimony transmitted through Pahl because the original Comstock document underlying that passage has not been independently located in the surviving primary record examined for this study. It should therefore not be described as an independently verified primary-source statement.
Place of Birth
The strongest surviving primary documents record Arthur Sugas’s birthplace as Trikala / Trikkala, Greece, without identifying either Thessaly or Corinthia. No located primary Greek or American document presently establishes the exact regional locality.
For that reason, the safest source-controlled formulation remains:
Trikala, Greece — exact locality unresolved.
Source Methodology
Contemporary official military, administrative, and civil documentation forms the evidential foundation of this biography. Operational records and contemporary eyewitness evidence are evaluated in their original context wherever possible. Later family testimony, local memory, published historical narratives, specialist research, and digital databases are used comparatively and are explicitly qualified when their underlying primary evidence cannot be independently recovered.
New evidence may alter individual conclusions. For that reason, this biography should be understood as a continuing historical reconstruction rather than a closed record.
