Дмитрий Георгиевич Андреади

RUSSIAN AIR FORCE

AVIATION PIONEER - SEVASTOPOL AIR SCHOOL

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΖΙΚΟ ΣΤΗΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ

Ο Δημήτριος Γεωργίεβιτς Ανδρεάδης ανήκε στη μικρή εκείνη γενιά αξιωματικών της ύστερης Ρωσικής Αυτοκρατορίας που ξεκίνησαν την πορεία τους σε υπηρεσία με το πεζικό και βρέθηκαν αργότερα στα πρώτα, επικίνδυνα βήματα της στρατιωτικής αεροπορίας. Βετεράνος του Ρωσοϊαπωνικού Πολέμου, αξιωματικός του αυτοκρατορικού στρατού και κατόπιν ένας από τους πρώτους στρατιωτικούς αεροπόρους της Ρωσίας, έμεινε στη μνήμη ως η μορφή που συνέδεσε την πειθαρχία του παλαιού στρατιωτικού κόσμου με τη τόλμη και τις απαιτήσεις του νέου.¹ Τα πρώιμα στοιχεία για τον Ανδρεάδη δεν είναι απολύτως σαφή, και αυτό είναι κάτι που πρέπει να δηλωθεί από την αρχή. Η παλαιότερη ελληνορωσική παράδοση τον θέλει γεννημένο το 1878 στην Κωνσταντινούπολη και εγκατεστημένο από το 1889 με την οικογένειά του στη Συμφερούπολη στην επαρχία της Ταυρίδας. Από την άλλη πλευρά, η ισχυρότερη υπηρεσιακή ένδειξη που έχει εντοπιστεί έως τώρα, όπως διασώζεται στο μητρώο με τίτλο «Αξιωματικοί του Ρωσικού Αυτοκρατορικού Στρατού», σημειώνει ότι, γεννήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 1880 και προερχόταν από αστική οικογένεια της επαρχίας της Ταυρίδας. Η χρονολογία αυτή δεδομένου ότι στηρίζεται σε επίσημα στοιχεία θεωρείται ως η πιο πιθανή· ο ακριβής τόπος γεννήσεως, όμως, παραμένει υπό αμφισβήτηση.² Στο ήδη σύνθετο αυτό ζήτημα πρέπει να προστεθεί και ένα ακόμα δημοσίευμα ελληνικής εφημερίδας. Η Ατλαντίς της 30 Μαρτίου 1914, σχολιάζοντας την αναγγελία του θανάτου του, σημείωνε ο Ανδρεάδης «ήτο Θράξ, και κατήγετο εκ Σαράντα Εκκλησιών».³ Η πληροφορία αυτή δεν λύνει το πρόβλημα· αντιθέτως, δείχνει ότι ήδη την εποχή του θανάτου του κυκλοφορούσαν στον ελληνικό τύπο διαφορετικές εκδοχές για την καταγωγή του. Με βάση τα παραπάνω μπορεί να ειπωθεί ότι ο Ανδρεάδης μεγάλωσε σε ένα ελληνικό οικογενειακό περιβάλλον, το οποίο είτε συνδεόταν με τον Κωνσταντινουπολίτικο και θρακικό χώρο το οποίο είχε μεταναστεύει και ριζώσει στην κριμαϊκή περιφέρεια της αυτοκρατορίας.⁴ Όποιος και να είναι ο τόπος γεννήσεώς του το δεδομένο είναι ότι συνδέθηκε στενά με τη νότια Ρωσία και, κυρίως, με την Κριμαία. Η Συμφερούπολη επανέρχεται συνεχώς στις πηγές ως σταθερό σημείο αναφοράς. Νεότερες έρευνες επιχειρούν να φωτίσουν περισσότερο το οικογενειακό του περιβάλλον, κανοντας αναφορά στον μεγαλύτερο αδελφό του Μιχαήλ Γεωργίεβιτς Ανδρεάδη. Πράγματι στην μελέτη του Ανατόλι Σαφάεφ για τις απαρχές της Ρωσικής Αεροπορίας και τις πτήσεις από την Σεβαστούπολη στην Αγία Πετρούπολη το 1912 αναφέρεται πως ο Ανδρεάδης παρουσιάστηκε στα γραφεία της εφημερίδας «Βραδινός Καιρός» ή αλλιώς «Η Βραδυνή» όπως ήταν η αντίστοιχη μεταγενέστερη ελληνική εφημερίδα στην Αγία Πετρούπολη συνοδευόμενος από τον αδελφό του· παρ’ όλα αυτά, οι λεπτομέρειες αυτού του οικογενειακού σκέλους δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί πλήρως από επίσημα έγγραφα.⁵

Η στρατιωτική του καριέρα ξεκίνησε με τον κλασικό τρόπο που ξεκινούσε σε έναν οποιαδήποτε νέο αξιωματικό της αυτοκρατορικής Ρωσίας. Ο Ανδρεάδης αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων της Οδησσού και το 1904 προήχθη σε Ανθυπολοχαγό. Στον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο διακρίθηκε στη μάχη και τιμήθηκε με το παράσημο του Αγίου Στανισλάου 3ης τάξεως με ξίφη και τόξο και με το παράσημο της Αγίας Άννης «Για Ανδρεία». Η ακριβής τάξη του δεύτερου παρασήμου δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως σε όλες τις πηγές· η ουσία ωστόσο της πολεμικής του διάκρισης δεν αμφισβητείται.⁶ Στις αρχές του 1909 καταγράφεται ως Υπολοχαγός του 211ου Ευπατοριανού Εφεδρικού Συντάγματος Πεζικού, ενώ αργότερα εμφανίζεται ως επιτελάρχης, Λοχαγός του 51ου Λιθουανικού Συντάγματος Πεζικού, αποσπασμένος στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστούπολης. Η υπηρεσιακή αυτή ταυτότητα είναι σήμερα από τα πιο σταθερά κομμάτια του φακέλου του και δείχνει καθαρά ότι η μετάβασή του στην αεροπορία δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το επόμενο στάδιο μιας ήδη ώριμης στρατιωτικής διαδρομής.⁷ Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1911, όταν ο Ανδρεάδης εισήλθε στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως. Ήταν ήδη ώριμος αξιωματικός και όχι άπειρος νεαρός, και αυτό έχει σημασία για την κατανόηση της μετέπειτα πορείας του. Πολύ γρήγορα αναδείχθηκε σε έναν από τους πλέον ικανούς χειριστές της Σχολής. Την ίδια χρονιά σημείωσε πανρωσικό ρεκόρ διάρκειας πτήσεως με επιβάτη, παραμένοντας στον αέρα 2 ώρες και 35 λεπτά, ενώ ο ρωσικός τύπος του Οκτωβρίου 1911 κατέγραφε ήδη μία εντυπωσιακή πτήση Σεβαστούπολη–Συμφερούπολη με Blériot, χωρίς ενδιάμεση προσγείωση, και με άνοδο περίπου στα 2.500 μέτρα στην επιστροφή. Για τα δεδομένα της εποχής, τέτοιες πτήσεις δεν ήταν απλές επιδείξεις δεξιοτεχνίας, αλλά δοκιμές αντοχής του χειριστή, αξιοπιστίας του κινητήρα και πρακτικής χρησιμότητας του αεροπλάνου σε στρατιωτικό περιβάλλον. Στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως, ο Ανδρεάδης άρχισε να ξεχωρίζει όχι μόνο ως τολμηρός χειριστής, αλλά και ως αξιωματικός ικανός να μετατρέψει την προσωπική πείρα σε εκπαιδευτικό κύρος. Εκεί αρχίζει ουσιαστικά η δημόσια αεροπορική του φήμη.⁸

Ο Δημήτριος Γ. Ανδρεάδης (Дмитрий Георгиевич Андреади), Έλληνας στην καταγωγή αξιωματικός του Ρωσικού Αυτοκρατορικού Στρατού και πρωτοπόρος της ρωσικής στρατιωτικής αεροπορίας. Εκπαιδευτής στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως, διακρίθηκε με τη μεγάλη πτήση Σεβαστούπολη–Αγία Πετρούπολη το 1912 και σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα το 1914. Επιχρωματισμένη μέσω ΑΙ. (“У истоков отечественной авиации. Капитан Дмитрий Георгиевич Андреади (1880–1914 гг.),” Kerch.com.ru, May 21, 2024, image series for Dmitry Georgievich Andreadi; studio portrait attributed on the mount to К. Василиади, Симферополь.)

Ο Δημήτριος Γεωργίεβιτς Ανδρεάδης με αξιωματικούς και προσωπικό της Σχολής Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως μπροστά σε πρώιμο στρατιωτικό αεροσκάφος της Ρωσικής Αυτοκρατορικής Αεροπορίας, πιθανότατα στην Κριμαία, στις αρχές της δεκαετίας του 1910. Η φωτογραφία είναι επιχρωματισμένη με ΑΙ ενω στην αυθεντική, στο κάτω μέρος υπάρχει χειρόγραφη πρωτοχρονιάτικη αφιέρωση του ίδιου, συγκεκριμένα «Σας συγχαίρω για το Νέο Έτος και στέλνω τις καλύτερες ευχές μου». (“Фотооткрытка с автографом Д. Г. Андреади,” reproduced in “Открытка с аукциона…”, aviator-bob.livejournal.com, September 27, 2015; also reproduced as “Фотография с поздравительной надписью и автографом Д. Г. Андреади” in “Андреади Дмитрий Георгиевич,” rusgreek.ru./)

Ο Δημήτριος Γεωργίεβιτς Ανδρεάδης (Дмитрий Георгиевич Андреади) με αεροπορικό κράνος και δερμάτινο αεροπορικό χιτώνιο της εποχής, όρθιος εντός του πιλοτηρίου ενός Nieuport IV της Σχολής Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως. Η επιχρωματισμένη αυτή εικόνα μέσω ΑΙ αποτυπώνει τον Ανδρεάδη στην ώριμη φάση της αεροπορικής του δράσης, όταν είχε ήδη αναδειχθεί σε έναν από τους ικανότερους στρατιωτικούς αεροπόρους και εκπαιδευτές της Ρωσικής Αυτοκρατορίας αλλά και πρωτοπόρος, κάτοχος αρκετών αεροπορικών ρεκορ της εποχής. ( “Андреади Дмитрий Георгиевич,” rusgreek.ru, image captioned “Объявление о гибели штабс-капитана Д. Г. Андреади в газете,” accessed June 19, 2026.)

Ψηφιακή χρωματισμένη αναπαράσταση σκηνής στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως μέσω ΑΙ, με τον Δημήτριο Γεωργίεβιτς Ανδρεάδη (Дмитрий Георгиевич Андреади) στο κέντρο, φορώντας δερμάτινη αεροπορικό χιτώνιο ανάμεσα σε μηχανικούς, αξιωματικούς και πολιτικό προσωπικό της πρώιμης ρωσικής στρατιωτικής αεροπορίας. Στο υπόστεγο διακρίνεται ένα Nieuport IV της σχολής, στο περιβάλλον δηλαδή όπου ο ελληνικής καταγωγής αξιωματικός υπηρέτησε ως στρατιωτικός αεροπόρος και εκπαιδευτής πριν από τον θάνατό του το 1914. (Nataliya Dremova, “Небесный штабс-капитан. Как погиб пионер русской авиации Дмитрий Андреади,” АиФ-Крым, March 7, 2026, photograph captioned “Аэроплан Ньюпор-IV штабс-капитана Андреади. Перелет Севастополь-Санкт-Петербург. Фото: поисково-исторический форум.”)

Nieuport IV της Ρωσικής Αυτοκρατορικής Αεροπορίας, τύπος που χρησιμοποιήθηκε από τη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως–Κάτσα κατά την προπολεμική περίοδο. Το σχέδιο παρουσιάζει το πρώιμο γαλλικό μονοπλάνο Nieuport IV, με άτρακτο και πτέρυγες καλυμμένες με άβαφο ύφασμα εμποτισμένο με κιτρινωπό αεροπορικό βερνίκι, μεταλλικό εμπρόσθιο κάλυμμα κινητήρα, ξύλινη έλικα και τον χαρακτηριστικό συνδυασμό συρματόσχοινων αντιστήριξης, κεντρικού πυλώνα και εμπρόσθιου συστήματος προσγείωσης με δύο κύριους τροχούς και αντι-ανατροπικό πέδιλο. Ο τύπος αυτός αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα μεταβατικά αεροπλάνα της ρωσικής στρατιωτικής εκπαίδευσης πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνδέθηκε με την ανάπτυξη της Σχολής Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως, η οποία μεταφέρθηκε στην περιοχή της Κάτσα όταν το παλαιότερο πεδίο κρίθηκε ανεπαρκές για την εκπαίδευση στα ταχύτερα Nieuport-4. Ειδικά για τον Ανδρεάδη, οι ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι οι περίφημες πτήσεις του πραγματοποιήθηκαν Nieuport IV εξοπλισμένο με κινητήρα Gnome, το λεγόμενο μονοπλάνο Dux. Το σχέδιο είναι κατάλληλο ως γενική τεχνική αναπαράσταση σε ρωσική υπηρεσία, όμως για αυστηρά ιστορική χρήση πρέπει να σημειωθεί ότι τα εθνικά σήματα στις πτέρυγες χρειάζονται προσοχή. Στο φωτογραφικό υλικό που συγκεντρώνει ο ιστότοπος Aviadejavu αναφέρεται ότι ένα Nieuport-IV του Τκατσόφ το φθινόπωρο του 1914 δεν έφερε ακόμη εθνικά σήματα, ενώ άλλο Nieuport IV της αεροπορικής ομάδας της Σχολής Σεβαστουπόλεως φωτογραφήθηκε το 1915 με ασύμμετρη διάταξη σημάτων στις κάτω επιφάνειες των πτερύγων. Άρα, για 1912–1913, η απόδοση με πλήρη στρογγυλά σήματα επάνω και κάτω στις πτέρυγες πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μεταγενέστερη ή συμβατική αναπαράσταση, όχι ως απολύτως βέβαιη μορφή για την εποχή του Ανδρεάδη. (Copyright John Miltsios, further info by https://aviadejavu.ru/)

ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΤΟΥ ΤΕΛΟΣ

Το 1912 ήταν το έτος που τον έκανε γνωστό σε ολόκληρη τη Ρωσία. Η σημαντικότερη μέχρι σήμερα ακαδημαϊκή ανασύνθεση, η μελέτη του Ανατόλι Σαφάεφ, δείχνει ότι η μεγάλη πτήση Σεβαστούπολη–Αγία Πετρούπολη δεν ήταν απλώς ένας προσωπικός άθλος, αλλά και δοκιμή των νέων στρατιωτικών Nieuport της σχολής. Ο Ανδρεάδης απογειώθηκε από το αεροδρόμιο «Αλέξανδρος Μιχαηλόφσκι» με αεροπλάνο Nieuport και κινητήρα Gnome των 50 ίππων, έχοντας μαζί του ως μηχανικό τον στρατιώτη Σέμιον Ντορόγι. Οι πρώτες ώρες της πτήσης του έγιναν μέσα σε συνθήκες ομίχλης, με προσωρινή απόκλιση προς την περιοχή του Ταρχανκούτ, πριν μπορέσει να διορθώσει την πορεία του και να κατευθυνθεί προς τα βόρεια.⁹ Η πορεία που ακολούθησε ήταν Σεβαστούπολη – Χερσώνα – Οδησσός – Κρεμεντσούγκ – Πολτάβα – Χάρκοβο – Μόσχα – Αγία Πετρούπολη ωστόσο η πραγματική πτήση ήταν πιο σύνθετη, με ενδιάμεσα στάδια, τεχνικές καθυστερήσεις και προβλήματα, ανάμεσά τους η βλάβη της έλικας και άλλες δυσκολίες που αποδόθηκαν ακόμη και στην κακή ποιότητα του καυσίμου. Παρ’ όλα αυτά, ο Ανδρεάδης κατόρθωσε να καλύψει περίπου 2.800–3.000 χιλιόμετρα, επίδοση τεράστια για την εποχή, και να μετατρέψει τη δοκιμή αυτή σε μείζον γεγονός της ρωσικής αεροπορικής ιστορίας.¹⁰ Όταν έφθασε στην Αγία Πετρούπολη στις 12 Ιουλίου 1912, η υποδοχή του ήταν ενθουσιώδης. Ο Σαφάεφ αναφέρει ότι ο Ανδρεάδης έγινε αμέσως αντικείμενο δημοσιότητας και τιμών: επισκέφθηκε τα γραφεία της εφημερίδας Βραδινός Καιρός, όπου παρουσιάστηκε μαζί με τον αδελφό του, και λίγες ημέρες αργότερα τιμήθηκε από την Αυτοκρατορική Πανρωσική Αερολέσχη με το ασημένιο βραβείο. Η ελληνική εφημερίδα Αστραπή, γράφοντας για τον θάνατό του τον Μάρτιο του 1914, επαναλάμβανε την ίδια βασική εικόνα: ότι έφθασε στην Πετρούπολη στις 12 Ιουλίου 1912, ότι ο λαός τον υποδέχθηκε θριαμβευτικά και ότι παρουσιάστηκε ενώπιον του Τσάρου. Η διατύπωση της ελληνικής εφημερίδας χρειάζεται βέβαια πάντοτε προσεκτική αντιπαραβολή με τις ρωσικές πηγές, αλλά αποδεικνύει πόσο ισχυρά είχε περάσει το κατόρθωμά του και στον ελληνικό δημόσιο λόγο.¹¹ Η ίδια ελληνική μαρτυρία προσθέτει δύο ακόμη στοιχεία που έχουν ενδιαφέρον. Αναφέρει ότι ο Ανδρεάδης αργότερα ανήλθε στα 2709 μέτρα, προκειμένου να διατηρήσει το παγκόσμιο ρεκόρ, και ότι λίγο πριν από τον θάνατό του έγινε πάλι αντικείμενο θαυμασμού επειδή πέταξε, μέσα σε σφοδρή θύελλα, από τη Σεβαστούπολη έως τη Συμφερούπολη. Οι ακριβείς αριθμοί και οι διάφορες εκδοχές αυτής της αφήγησης δεν μπορούν πάντοτε να επιβεβαιωθούν αυτούσια από τις ρωσικές πηγές, αλλά η ουσία παραμένει πειστική: ο Ανδρεάδης δεν έμεινε στη μνήμη μόνο ως αεροπόρος ενός μοναδικού ρεκόρ, αλλά ως χειριστής που συνέχιζε να εντυπωσιάζει με την τόλμη και την αυτοκυριαρχία του.¹²

Μετά την επιστροφή του στη Σεβαστούπολη, ο Ανδρεάδης μπήκε στη φάση της ώριμης επιρροής. Οι πηγές συμφωνούν ότι ορίστηκε εκπαιδευτής της σχολής, γεγονός που δείχνει πόσο υψηλά τον αξιολογούσε η διοίκηση. Κατά μία μεταγενέστερη ελληνορωσική πηγή, ο πρίγκιπας Νικόλαος της Ελλάδος, διερχόμενος από την Οδησσό τον Αύγουστο του 1912, φέρεται να εξέφρασε τον θαυμασμό του προς τον Ανδρεάδη και να του πρότεινε να υπηρετήσει στην Ελλάδα. Η πληροφορία αυτή είναι ιστορικά ενδιαφέρουσα, ιδίως μέσα στο κλίμα των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη πρωτογενή πηγή και πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη.¹³ Το 1913 ο Τύπος τον μνημονεύει να πετά προς τη Συμφερούπολη με επιβάτη τον πρίγκιπα Μουρούζη. Η πιθανότερη ταύτιση αυτού του προσώπου είναι με τον Αλέξανδρο Αλεξάνδροβιτς Μουρούζη, αξιωματικό του ρωσικού Γενικού Επιτελείου και αργότερα διοικητή της Σχολής, μέλος του γνωστού φαναριώτικου οίκου Μουρούζη, δηλαδή οικογένειας ελληνικής καταγωγής με μακρά παρουσία στον οθωμανικό, παραδουνάβιο και ρωσικό κόσμο. Άλλες αναφορές της ίδιας περιόδου τον συνδέουν με πτήσεις προς τη Θεοδοσία και με οργανωμένες κινήσεις της Σχολής στην Κριμαία. Ο Ανδρεάδης είχε πλέον περάσει από τη φάση του προσωπικού κατορθώματος στη φάση του θεσμικού κύρους και της εκπαιδευτικής ευθύνης.¹⁴ Δυστυχώς όμως η τύχη δεν ήταν με το μέρος του. Η ζωή του έληξε με τραγικό τρόπο στις 7 Μαρτίου 1914 στο Κάτσινσκι, στο αεροδρόμιο Αλέξανδρος Μιχαηλόφσκι. Όλες οι αναφορές συμφωνούν ότι ο Ανδρεάδης συνετρίβη με αεροσκάφος Nieuport και σκοτώθηκε επιτόπου. Η ακριβής τεχνική αιτία δεν αποσαφηνίστηκε πλήρως, αλλά οι μεταγενέστερες ρωσικές πηγές μιλούν για μεγάλη κλίση του αεροπλάνου σε μικρό ύψος, αδυναμία επαναφοράς και πρόσκρουση της πτέρυγας στο έδαφος. Έτσι χάθηκε ένας από τους πιο γνωστούς αεροπόρους της προπολεμικής Ρωσίας, όχι σε εορταστική επίδειξη, αλλά μέσα στην ίδια την καθημερινότητα της επικίνδυνης υπηρεσίας του.¹⁵

Το τελευταίο κεφάλαιο της βιογραφίας του είναι ένα από αυτά που απαιτούν προσεκτική διατύπωση. Σύμφωνα με παλαιότερες πηγές ετάφη στο Κοιμητήριο Μιχαηλόφσκι της Σεβαστούπολης. Όμως η δημοσίευση της εφημερίδας «Νέος Καιρός», αναφέρει ρητά ότι πραγματοποιήθηκε μεταφορά της σορού του από τη Σεβαστούπολη στη Συμφερούπολη. Η ελληνική εφημερίδα Αστραπή ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη γραμμή, γράφοντας ότι η κηδεία του «εγένετο εν Συμφερουπόλει», ότι την παρακολούθησαν περισσότεροι από δέκα χιλιάδες άνθρωποι, και ότι ετάφη κοντά στον τάφο της μητέρας του. Το στοιχείο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, γιατί τον συνδέει πλέον τη Συμφερούπολη από την αρχή μέχρι και το τέλος του. Έτσι, με τα σημερινά δεδομένα, η εκδοχή της μεταφοράς και της τελικής κηδείας στη Συμφερούπολη είναι η πιθανότερη, χωρίς όμως να αγνοείται και η περίπτωση της Σεβαστούπολης.¹⁶ Η κηδεία του απέκτησε μάλιστα και δημόσια, οπτική διάσταση, μέσω ενός φιλμ με τίτλο «Η κηδεία του αεροπόρου Δ. Ανδρεάδη», παραγωγής του Ι. Β. Ρεζνίκοφ. Ακόμη και αυτή η λεπτομέρεια δείχνει ότι ο θάνατός του δεν θεωρήθηκε ένα ακόμη αεροπορικό ατύχημα της εποχής, αλλά ως σημαντική απώλεια δημόσιου κύρους.¹⁷

Εν κατακλείδι η εικόνα που σχηματίζεται για τον Δημήτριο Γεωργίεβιτς Ανδρεάδη είναι εκείνη ενός Έλληνα της νότιας ρωσικής περιφέρειας, ενός ανθρώπου που μεγάλωσε μέσα στον κόσμο της Αυτοκρατορικής στρατιωτικής τάξης, πολέμησε στην Άπω Ανατολή, «μεταμορφώθηκε» σε αεροπόρο στην Κριμαία, ύψωσε το όνομά του στους ουρανούς το καλοκαίρι του 1912 και χάθηκε λίγο πριν από τη μεγάλη καταστροφή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και της κατάρρευσης της Τσαρικής Ρωσίας. Γεννημένος πιθανότατα το 1880, με τον ακριβή τόπο γεννήσεως ακόμη ανοιχτό, και με την ελληνική του καταγωγή να επιβεβαιώνεται μέσα από διαφορετικές αλλά συγκλίνουσες πηγές, ο Ανδρεάδης παραμένει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ελληνικές παρουσίες στην πρώιμη ιστορία της ρωσικής στρατιωτικής αεροπορίας.¹⁸

Ο Δημήτριος Γεωργίεβιτς Ανδρεάδης με πλήρη εξάρτηση, μπροστά σε ένα μονοπλάνο Nieuport IV της Ρωσικής Αυτοκρατορικής Αεροπορίας, τύπο αεροσκάφους που συνδέθηκε στενά με τη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως–Κάτσα σε επιχρωματισμένη φωτογραφία με τη χρήση ΑΙ. Η κοντινή αυτή απεικόνιση αναδεικνύει όχι μόνο τον άνθρωπο, αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο έδρασαν οι πρώτοι στρατιωτικοί αεροπόροι: εύθραυστα αεροπλάνα, εκτεθειμένοι θάλαμοι, κινητήρες που δοκίμαζαν συνεχώς τα όριά τους, κρύο, άνεμος, λάδι, καπνός και μόνιμος κίνδυνος. Το κουρασμένο αλλά σταθερό βλέμμα του Ανδρεάδη αποδίδει εύγλωττα τις κακουχίες εκείνης της πρωτοποριακής εποχής. Για τους αεροπόρους της γενιάς του, κάθε πτήση δεν ήταν απλώς άσκηση δεξιοτεχνίας, αλλά δοκιμασία σωματικής αντοχής, ψυχραιμίας και θάρρους. Ο Ανδρεάδης, βετεράνος αξιωματικός του πεζικού και αργότερα εκπαιδευτής στη Σχολή Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως, υπήρξε μία από τις μορφές που μετέφεραν τη στρατιωτική πειθαρχία του παλαιού κόσμου στα πρώτα επικίνδυνα βήματα της ρωσικής στρατιωτικής αεροπορίας. ( A. V. Noskov, “У истоков отечественной авиации. Капитан Дмитрий Георгиевич Андреади (1880–1914 гг.),” Kerch.com.ru, May 21, 2024, photograph in image series)

Ο Ανδρεάδης σε επίσημο στούντιο πορτρέτο με στολή αξιωματικού του Ρωσικού Αυτοκρατορικού Στρατού. Η επιχρωματισμένη αυτή εικόνα μέσω ΑΙ τον παρουσιάζει πριν ή κατά την περίοδο της μετάβασής του από την υπηρεσία του πεζικού στη στρατιωτική αεροπορία, με τη σοβαρότητα και την αυτοπεποίθηση ενός αξιωματικού που είχε ήδη δοκιμαστεί στον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο. Στο στήθος του διακρίνεται κάποιου είδους στρατιωτικό διακριτικό/παράσημο, ενώ το πηλήκιο στα γόνατά του και η αυστηρή στάση του σώματος ενισχύουν τον επίσημο χαρακτήρα του πορτρέτου. (К. Васильев — Симферополь via A. V. Noskov, “У истоков отечественной авиации. Капитан Дмитрий Георгиевич Андреади (1880–1914 гг.),” Kerch.com.ru, May 21, 2024)

Ο Ανδρεάδης με τον μηχανικό του, σε φωτογραφία δημοσιευμένη στον ρωσικό τύπο της εποχής. Η έντυπη λεζάντα τον παρουσιάζει ως στρατιωτικό αεροπόρο και επιτελάρχη λοχαγό που πραγματοποίησε την πτήση Σεβαστούπολη–Οδησσός–Χάρκοβο, μία από τις πολλες σημαντικές πτήσεις που συνέβαλαν στη φήμη του στη ρωσική στρατιωτική αεροπορία αλλά και στην αεροπορία γενικότερα. (“Андреади Дмитрий Георгиевич,” rusgreek.ru, image captioned “Штабс-капитан Д.Г. Андреади со своим механиком. Фотография из газеты того времени”)

Απόκομμα ρωσικού εντύπου του 1912 με τίτλο «Ο επιτελάρχης λοχαγός Δ. Γ. Ανδρεάδης στη Μόσχα», το οποίο αναφέρεται στην άφιξη και τιμητική υποδοχή του Έλληνα στην καταγωγή αξιωματικού-αεροπόρου Δημητρίου Γ. Ανδρεάδη στη ρωσική πρωτεύουσα. Η επάνω αριστερή φωτογραφία τον δείχνει πάνω στο αεροπλάνο του μετά την προσγείωσή του στο μοσχοβίτικο αεροδρόμιο, ενώ η μεγάλη κάτω φωτογραφία τον παρουσιάζει συνοδευόμενο από τιμητικές αντιπροσωπείες και πλήθος πολιτών, σε πομπή προς το μνημείο της Μοσχοβίτικης Πολιτοφυλακής. (rusgreek.ru, «Андреади Дмитрий Георгиевич», εικόνα με λεζάντα “Сообщение в газете о прибытии штабс-капитана Д. Г. Андреади в Москву (1912 год)”)

Ο Δημήτριος Γεωργίεβιτς Ανδρεάδης (Дмитрий Георгиевич Андреади) σε επιχρωματισμένη και ψηφιακά επεξεργασμένη εκδοχή μέσω ΑΙ, ασπρόμαυρης αναπαραγωγής πορτρέτου, πιθανότατα βασισμένου σε φωτογραφία εποχής. Η αρχική ασπρόμαυρη εικόνα αναδημοσιεύεται στην ιστοσελίδα Офицеры русской императорской армии / ria1914.info ως αρχείο «Андреади Дмитрий Георгиевич 1.jpg». Η ζωγραφική υφή της εικόνας φαίνεται να υπάρχει ήδη στην ασπρόμαυρη βάση, ενώ ο νεότερος χρωματισμός ενισχύει ακόμη περισσότερο την εντύπωση ζωγραφικού πορτρέτου. (“Андреади Дмитрий Георгиевич 1.jpg,” Офицеры русской императорской армии / ria1914.info, uploaded October 15, 2015, 291 × 426 pixels; used in “Андреади Дмитрий Георгиевич.”)

Βελτίωση φωτογραφιών μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης: η περίπτωση του Δημητρίου Γ. Ανδρεάδη

Ο Image Restoration and Verification Agent δημιουργήθηκε από την ερευνητική ομάδα Greeks in Foreign Cockpitsως ειδικό εργαλείο για την ιστορικά υπεύθυνη αποκατάσταση, επιχρωμάτιση και τεκμηρίωση αρχειακού φωτογραφικού υλικού. Στόχος του δεν είναι να «ωραιοποιεί» εικόνες, αλλά να σταθεροποιεί και να καθιστά πιο ευανάγνωστες παλαιές φωτογραφίες, χωρίς να αλλοιώνει την ιστορική τους βάση. Φθορές, χαμηλή αντίθεση, κόκκος, ίχνη εκτύπωσης, σάρωσης ή εφημεριδικής αναπαραγωγής αντιμετωπίζονται συντηρητικά, ενώ αποφεύγεται η προσθήκη υποθετικών χαρακτηριστικών. Στην περίπτωση του Δημητρίου Γεωργίεβιτς Ανδρεάδη (Дмитрий Георгиевич Андреади), η διαδικασία αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική, επειδή οι σωζόμενες εικόνες του προέρχονται από διαφορετικά είδη πηγών: στούντιο πορτρέτα, έντυπες εφημεριδικές αναπαραγωγές, φωτογραφικές καρτ-ποστάλ, μεταγενέστερες διαδικτυακές αναδημοσιεύσεις και ήδη ρετουσαρισμένα ή ημιτονικά πορτρέτα. Για τον λόγο αυτό, κάθε επιχρωμάτιση ή αποκατάσταση αντιμετωπίστηκε ως βοηθητική οπτική επεξεργασία και όχι ως νέα ιστορική μαρτυρία. Βασική αρχή της εργασίας ήταν η διατήρηση της μορφής του προσώπου, της στολής, της αεροπορικής ενδυμασίας, των διακριτικών και των τεχνικών στοιχείων των αεροσκαφών. Οι αποκατεστημένες εικόνες συγκρίθηκαν, όπου ήταν δυνατόν, με άλλες γνωστές απεικονίσεις του Ανδρεάδη, δίνοντας έμφαση σε σταθερά ανατομικά στοιχεία, όπως η δομή του προσώπου, η απόσταση των ματιών, η γραμμή της μύτης, το μουστάκι, το σχήμα της γνάθου και οι αναλογίες κεφαλής και σώματος. Η τεκμηρίωση της προέλευσης κάθε εικόνας παραμένει κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας. Το πορτρέτο του Ανδρεάδη συνδέεται με το φωτογραφείο Κ. Βασιλειάδη, Συμφερούπολη (К. Василиади, Симферополь) και αναδημοσιεύεται στο άρθρο του A. V. Noskov στο Kerch.com.ru. Άλλο πορτρέτο του διασώζεται στη βάση «Офицеры русской императорской армии» / ria1914.info με σχεδόν ζωγραφική υφή. Οι φωτογραφίες του με αεροπορική στολή, με τον μηχανικό του ή μπροστά σε αεροσκάφη της Σχολής Αεροπορίας της Σεβαστουπόλεως αποδίδονται αντίστοιχα σε δημοσιεύσεις όπως το rusgreek.ru, το Kerch.com.ru και το AiF-Krym, πάντοτε με σαφή διάκριση ανάμεσα στην πρωτότυπη ασπρόμαυρη πηγή και στη νεότερη ψηφιακή επεξεργασία. Έτσι, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην περίπτωση του Ανδρεάδη δεν λειτουργεί ως καλλιτεχνική ανακατασκευή, αλλά ως προέκταση της ιστορικής έρευνας. Κάθε εικόνα παρουσιάζεται με προσοχή, με σεβασμό στην αρχική πηγή και με διαφάνεια ως προς το τι είναι αυθεντικό, τι είναι αποκατεστημένο και τι παραμένει ερευνητικά ανοιχτό.

Sources

Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις ευχαριστίες μας στον Ηλία Απατσίδη, ερευνητή και κάτοχο της ιστοσελίδας https://bluewhitewings.com/ για το ερέθισμα που μας έδωσε για την δημιουργία του άρθρου για τον Ανδρεάδη μέσα από την έρευνά του για τα πρώτα χρόνια του αεροπορικού όπλου στην Ελλάδα, όπως και στον Ιωάννη Μίλτσιο που για ακόμα μία φορά μας συνέδραμε με ένα εξαιρετικό σχέδιο τριών όψεων.

1. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· Anatoly E. Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург лейтенанта В. В. Дыбовского и штабс-капитана Д. Г. Андреади летом 1912 г.,” στο Военная история России XIX–XX веков: Материалы XIII Международной военно-исторической конференции, 4 декабря 2020 г. (Αγία Πετρούπολη, 2020).

2. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии.

3. Ατλαντίς, 30 Μαρτίου 1914, απόκομμα που προσκομίστηκε από εσένα: «…ούτος ήτο Θράξ, και κατήγετο εκ Σαράντα Εκκλησιών.»

4. Πρβλ. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek PublicOrganizations of Russia· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русскойимператорской армии.

5. Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург”· “У истоков отечественнойавиации. Капитан Дмитрий Георгиевич Андреади (1880–1914 гг.),” Kerch.com.ru, 21 Μαΐου 2024.

6. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “У истоков отечественной авиации,” Kerch.com.ru· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia.

7. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “51-й пехотный Литовский полк,” σχετικό λήμμα στη βάση Офицеры русской императорской армии.

8. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “14 (01) октября 1911 года,” Газетные “старости”, αναπαραγωγή από Новое время· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia.

9. Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург.”

10. Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург”· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia.

11. Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург”· «Ο Θάνατος του Αεροπόρου Ανδρεάδου – Συμπληρωματικαί Λεπτομέρειαι,» Αστραπή, 23 Μαρτίου 1914

12. «Ο Θάνατος του Αεροπόρου Ανδρεάδου – Συμπληρωματικαί Λεπτομέρειαι,» Αστραπή, 23 Μαρτίου 1914.

13. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations ofRussia· μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί ανεξάρτητη πρωτογενής ρωσική ή ελληνική επιβεβαίωση της συγκεκριμένης πρόσκλησης.

14. “12 марта (27 февраля) 1913 года,” Газетные “старости”· Safaev, “ПерелетыСевастополь — Санкт-Петербург”· “Офицерская школа авиации (Севастополь),” σχετικό λήμμα στη βάση Офицеры русской императорской армии.

15. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “АндреадиДмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia· “Небесный штабс-капитан. Как погиб пионер русской авиации,” AiF Krym, 7 Μαρτίου 2026.

16. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “март 1914,” Газетные “старости”, αναπαραγωγή από Новое время· «Ο Θάνατος του Αεροπόρου Ανδρεάδου – Συμπληρωματικαί Λεπτομέρειαι,» Αστραπή, 23 Μαρτίου 1914.

17. Кино в Украине 1896–1921 (Χάρκιβ, 2005), λήμμα για το φιλμ “Похороны летчика Д. Андреади.”

18. “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Офицеры русской императорской армии· “Андреади Дмитрий Георгиевич,” Association of Greek Public Organizations of Russia· Safaev, “Перелеты Севастополь — Санкт-Петербург.”